Tłusta skóra – przyczyny, objawy, pielęgnacja

Tłusta skóra – przyczyny, objawy, pielęgnacja

Tłusta, świecąca skóra związana jest aktywnością i dużą ilością gruczołów łojowych. Najwięcej występuje ich na twarzy, na przedniej powierzchni klatki piersiowej w okolicy mostkowej i na plecach. Natomiast na dłoniach (wewnętrznej powierzchni) i na stopach gruczoły łojowe nie występują.

Łój ma istotną rolę w funkcjonowaniu skóry, uelastycznia ją, zmniejsza przeznaskórkową utratę wody, ale wytwarzany w nadmiarze może prowadzić do problemów ze skórą. Wydzielanie sebum zmienia się w ciągu życia. Największą aktywność gruczołów łojowych obserwujemy w okresie dojrzewania. Wówczas może wystąpić trądzik młodzieńczy. Indywidualnie dobrana pielęgnacja sprzyja poprawie wyglądu skóry.

Gdzie powstaje łój?

Łój, czyli mieszanina trójglicerydów, wolnych kwasów tłuszczowych, wosków, skwalenu, cholesterolu i jego estrów powstaje w gruczołach łojowych. Mają one ujście do mieszków włosowych, a na ustach, powiekach uchodzą bezpośrednio na skórę. Komórki wydzielnicze gruczołów łojowych (sebocyty) wypełniają się mieszanką lipidów, stopniowo powiększają się, aż pękną uwalniając wydzielinę.

tłusta skóra - gruczoł łojowy

Regulacja wydzielania łoju zależna jest od czynników genetycznych i środowiskowych. Głównym hormonem stymulującym produkcję łoju jest dihydrotestosteron. U kobiet wydzielanie łoju zwiększa się w drugiej połowie cyklu miesiączkowego, co może przyczyniać się do pogorszenia stanu skóry. Także różne sytuacje stresowe, wyższa temperatura otoczenia nasilają wydzielanie łoju. Wyraźny spadek wydzielania sebum obserwujemy po około 40 roku życia.

Jaka jest rola łoju na skórze?

Łój obecny na skórze miesza się z potem, lipidami naskórka, tworząc warstwę ochronną. Dzięki temu skóra jest bardziej elastyczna, odporna na mikrourazy. Odpowiedni skład łoju reguluje także pH skóry, stwarza dobre warunki na zasiedlenie się i rozwój „dobrych bakterii”. Zmniejsza przeznaskórkową utratę wody, natomiast w okolicach, gdzie nie ma gruczołów łojowych główną rolę w zatrzymaniu „wody” odgrywają lipidy naskórka. Na skórze głowy łój nadaje włosom gładkość i elastyczność. Zbyt częste mycie, „odtłuszczanie” skóry zmienia jej funkcjonowanie, prowadząc do różnych problemów.

Jakie są schorzenia związane z nadmiernym wydzielaniem łoju?

Nadmierne wydzielanie łoju, czyli łojotok, zmiany w składzie łoju sprzyjają dysbiozie (zmiana składu mikrobiomu) i mogą być przyczyną chorób np. trądzik młodzieńczy, trądzik różowaty, łupież tłusty, łojotokowe zapalenie skóry czy łysienie łojotokowe.

Jak wygląda skóra tłusta?

Zwiększone wydzielanie łoju bardzo wyraźnie obserwujemy w okresie dojrzewania, gdy występuje wzmożona praca gruczołów łojowych. Skóra jest tłusta, świecąca i błyszczy się nawet po umyciu. Przetłuszczanie się skóry może utrzymywać się w życiu dorosłym zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Głównie jest to czoło, nos, ale nadmierne wydzielanie łoju może dotyczyć także owłosionej skóry głowy, włosy „szybko” przetłuszczają się.

Jak pielęgnować skórę tłustą?

Odpowiednio dobrana i systematycznie stosowana pielęgnacja domowa może ograniczyć objaw przetłuszczania się skóry i zmniejszyć problemy współistniejące. Oto kilka wskazówek:

  • do mycia preparaty nienaruszające naturalnej mikroflory bakteryjnej, równowagi kwasowo-zasadowej oraz nie „odtłuszczające” zbytnio skóry,
  • regularne, delikatne złuszczanie naskórka – peelingi enzymatyczne, kwasowe (kwas salicylowy, azelainowy, pirogronowy),
  • kosmetyki zmniejszające wydzielanie łoju (sebostatyczne), matujące, ograniczające błyszczenie skóry,
  • preparaty pomagające utrzymać prawidłowe nawilżenie naskórka, zawierające humektanty (kwas hialuronowy, ektoina, trehaloza, mocznik), niekomedogenne,
  • kosmetyki wpierające utrzymanie równowagi mikrobiomu z probiotykami i prebiotykami.
Dlaczego zimą mam suche dłonie?

Dlaczego zimą mam suche dłonie?

Zima to trudny czas dla naszej skóry, a najbardziej zmianę temperatury otoczenia odczuwają dłonie. Skóra staje się sucha z uczuciem ściągania, zaczerwienieniem, mogą pojawić się bolesne pęknięcia. Dlatego w okresie zimowym skóra dłoni wymaga szczególnej troski i odpowiedniej pielęgnacji. Należy stosować preparaty nawilżające, regenerujące i ochronne, odbudowujące barierę hydrolipidową, łagodzące podrażnienia.

Cechy charakterystyczne skóry dłoni

Skóra dłoni jest delikatna i cienka. Na grzbietowej powierzchni dłoni jest mniej gruczołów łojowych, a więc mniej łoju i uboższy płaszcz hydrolipidowy. To sprzyja zwiększeniu przeznaskórkowej utraty wody i pojawieniu się suchości. Skóra rąk bardzo łatwo ulega zaczerwienieniu pod wpływem różnych bodźców. Wewnętrzna powierzchnia dłoni ma grubszy naskórek, nie ma gruczołów łojowych i włosów, ma liczne gruczoły potowe.

Czynniki sprzyjające suchości dłoni

Zimą dłonie stają się zdecydowanie bardziej suche, a związane jest to z działaniem różnych czynników środowiska zewnętrznego. Niska temperatura otoczenia, mróz i wiatr „wysuszają skórę” zwiększając przeznaskórkową utratę wody. Skóra staje się sucha i zdecydowanie bardziej podatna na pęknięcia. Często przebywamy także w ciepłych pomieszczeniach, w których jest mało wilgoci.

Zimą łatwiej marzną dłonie przy niskiej temperaturze otoczenia, a po powrocie do domu chętniej myjemy je w gorącej wodzie, by je ocieplić. Częste mycie dłoni szczególnie w gorącej wodzie z dodatkiem detergentów osłabia naturalną barierę ochronną. Skóra rąk ulega także przesuszeniu z powodu kontaktu z różnymi substancjami chemicznymi stosowanymi do mycia, prania, sprzątania zarówno w warunkach domowych i zawodowych.

Suchość skóry dłoni w chorobach skóry i ogólnoustrojowych

Suchość dłoni może być także związana ze schorzeniami, takimi jak: atopowe zapalenie skóry, łuszczyca, wyprysk dłoni, niedoczynność tarczycy, cukrzyca, przewlekła niewydolność nerek.

Suche dłonie w okresie okołomenopauzalnym

Dłonie zmieniają się z upływem lat, na grzbiecie rąk ubywa tkanki tłuszczowej, zaznacza się rysunek naczyń krwionośnych. Suchość dłoni szczególnie odczuwają kobiety w okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie, gdy spada poziom estrogenów, wpływających na wygląd skóry. Skóra jest sucha, mało sprężysta, z przebarwieniami. Do starzenia fizjologicznego skóry, związanego z wiekiem dołącza się starzenie egzogenne, głównie fotostarzenie.

Suche dłonie – objawy

Suchość skóry dłoni może być krótkotrwała, pojawiająca się tylko w okresie jesienno-zimowym lub przewlekła spowodowana np. chorobami skóry przebiegającymi z suchością skóry, czy w związku ze schorzeniami ogólnoustrojowymi. Suchość skóry dłoni może mieć różne nasilenie, od zmian łagodnych do znacznych. Początkowo skóra dłoni jest szorstka, napięta, może dołączyć się złuszczanie, zaczerwienienie, zmianom towarzyszy świąd. W bardzo nasilonej suchości pojawiają się bolesne pęknięcia.

suche dłonie

Zalecenia pielęgnacyjne dłoni

Suche dłonie wymagają regularnej pielęgnacji i ochrony. Ważne jest po każdym myciu rąk nakładanie preparatów odbudowujących barierę skórno-naskórkową, powodujących zmiękczenie, wygładzenie skóry, poprawę nawodnienia, a tym samym wyglądu dłoni.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę na:

  • unikanie bezpośredniej ekspozycji rąk na różne czynniki chemiczne, wskazane zakładanie rękawic ochronnych,
  • ochronę rąk rękawiczkami w pracach domowych, hobbystycznych, zawodowych,
  • ochronę przed promieniowaniem UV, stosowanie preparatów z faktorem SPF 50,
  • ograniczenie kontaktu z wodą,
  • unikanie gorącej wody do mycia dłoni,
  • ochronę dłoni rękawiczkami przed niską temperaturą, wiatrem,
  • dokładne osuszanie dłoni po umyciu, unikanie wychodzenia na zewnątrz z wilgotną skórą dłoni,
  • stosowanie na noc maseczki/kuracji kremowej na dłonie,
  • unikanie mikrourazów dłoni,
  • modyfikację diety – więcej pokarmów bogatych w witaminy, antyoksydanty i niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe NNKT (warzyw, orzechów, ryb).
Skóra sucha – przyczyny, objawy i pielęgnacja

Skóra sucha – przyczyny, objawy i pielęgnacja

Suchość skóry jest związana ze znaczną utratą wody przez uszkodzoną warstwę rogową, niedoborami lipidów, zmniejszonym wydzielaniem łoju. Także w wyniku starzenia fizjologicznego, skóra staje się bardziej sucha, szybciej pojawiają się zmarszczki. Niekorzystne czynniki środowiska zewnętrznego, choroby skóry (azs, łuszczyca), ogólnoustrojowe (niedoczynność tarczycy, cukrzyca, choroby nerek) również mogą nasilać suchość. Sucha skóra może dawać uczucie napięcia, świądu. Codzienna pielęgnacja znacznie poprawia jej komfort i wzmacnia barierę skórno-naskórkową.

Budowa warstwy rogowej

Naskórek ulega przemianom, żywe komórki warstwy podstawnej stopniowo przemieszczają się ku górze, zmieniając swoje właściwości. Spłaszczone komórki warstwy rogowej zlokalizowane najbardziej zewnętrznie zwane są korneocytami. W wyniku różnych przemian w naskórku w ich wnętrzu powstaje tzw. koperta białkowa, a na zewnątrz koperta zrogowaciała. Przestrzenie między nimi wypełnia substancja złożona głównie z lipidów (cholesterol, ceramidy, kwasy tłuszczowe).

Idealna warstwa rogowa budową przypomina ceglany mur. Zaprawą są lipidy, a cegłami białka o odpowiednim składzie i ułożeniu, zawierające MNF, czyli naturalny czynnik nawilżający. Ma on za zadanie wiązanie wody w naskórku. Nawodnienie oraz prawidłowy skład lipidów w przestrzeniach międzykomórkowych warstwy rogowej zapewniają ochronę przed różnymi czynnikami środowiska zewnętrznego, jednocześnie ograniczają nadmierną utratę wody.

Skóra sucha – objawy

Problem suchej skóry obserwuje się u osób w każdym wieku. Skóra sucha występuje u około 80% dojrzałych kobiet. Ma uszkodzoną warstwę rogową naskórka co osłabia jej funkcje obronne i zwiększa przeznaskórkową utratę wody (TEWL).

sucha skóra

Skóra sucha może dotyczyć nie tylko twarzy, powiek, głowy czy szyi, ale także tułowia, dłoni, podudzi i całego ciała. Zazwyczaj jest cienka, mało elastyczna, wrażliwa i skłonna do podrażnień, łuszczy się. Może dawać uczucie ściągania, pieczenia, świądu. Często świąd zmusza do drapania się.

Czynniki nasilające suchość skóry

Sucha skóra może być uwarunkowana genetycznie np. w przebiegu chorób skóry, takich jak: atopowe zapalenie skóry, łuszczyca. Może również pojawiać się z wiekiem czy zmianami hormonalnymi w okresie okołomenopauzalnym. Współistnieje także w schorzeniach ogólnoustrojowych, jak niedoczynność tarczycy, cukrzyca, niewydolność nerek, czy w wyniku leczenia ogólnego/miejscowego. Suchość zwiększa się w wyniku działania różnych czynników zewnętrznych – ekspozycja na promieniowanie UV, wiatr, niską temperaturę otoczenia. Także przebywanie w suchych, klimatyzowanych pomieszczeniach, narażenie na czynniki chemiczne w warunkach zawodowych, domowych sprzyja suchości skóry. Nieprawidłowa pielęgnacja, niedobory żywieniowe mogą nasilać objawy suchości skóry.

Sucha skóra – pielęgnacja

Istotne znaczenie ma prawidłowa, regularna pielęgnacja skóry i ochrona przed niekorzystnymi czynnikami zewnętrznymi. Należy wybierać preparaty, które pomogą odbudować i wzmocnić barierę ochronną, uzupełnić lipidy, by utrata wody była mniejsza, a skóra była gładsza, lepiej napięta, bez uczucia ściągania i świądu.

Problemy skóry w okresie okołomenopauzalnym

Problemy skóry w okresie okołomenopauzalnym

Przed menopauzą organizm kobiety przechodzi wiele zmian, które istotnie wpływają na jego funkcjonowanie i na kondycję skóry. Zmniejsza się wydzielanie estrogenów, progesteronu, ustaje miesiączkowanie. Na skutek tych zmian skóra staje się cieńsza, bardziej sucha, mniej elastyczna, skłonna do wiotczenia, obserwuje się drobne zmarszczki, stopniowo pogłębiające się, a przebarwienia dodają lat. Ulega zaburzeniu także bariera naskórkowa, co sprzyja podrażnieniom. Dlatego w tym okresie bardzo istotne znaczenie ma odpowiednia pielęgnacja skóry, która może złagodzić te niekorzystne objawy i utrzymać w miarę dobrą jej kondycję.

Zmiany w naskórku i granicy skórno-naskórkowej

W okresie okołomenopauzalnym naskórek wolniej się odnawia, jest cieńszy. Spada liczba melanocytów, jednak mają one tendencję do gromadzenia się. To sprawia, że na skórze widoczne stają się plamy pigmentacyjne. Wydzielanie łoju zwykle jest mniejsze, choć może niekiedy być także zwiększone. Osłabieniu ulega bariera ochronna, naskórek słabiej zatrzymuje wodę, zwiększa się jej nadmierna transepidermalna utrata (TEWL). Skóra staje się bardziej podatna na podrażnienia, zmniejsza się zdolność do naprawy, a gojenie uszkodzeń jest wolniejsze. Granica skórno-naskórkowa zostaje wygładzona, sople naskórkowe są krótsze, a brodawki skóry szersze. Komórki warstwy podstawnej słabiej przylegają do skóry właściwej.

Zmiany w skórze właściwej i tkance podskórnej

Okres okołomenopauzalny to także czas dużych zmian w skórze właściwej i tkance podskórnej. Zmniejsza się wówczas metabolizm komórkowy, spada aktywność fibroblastów i synteza kolagenu, dochodzi do szybkiej degradacji włókien kolagenowych, które stają się sztywne, mniej elastyczne. Utrata białka podporowego skóry przyczynia się do jej wiotczenia, spadku jędrności, uwidaczniają się zmarszczki. Mikrokrążenie jest osłabione, maleje liczba naczyń krwionośnych, a skóra jest gorzej odżywiona. Zmniejsza się również ilość proteoglikanów, kwasu hialuronowego, a skóra zdecydowanie słabiej „zatrzymuje” wodę. Stopniowy zanik tkanki podskórnej prowadzi do zmiany owalu twarzy, a adipocyty są mniej aktywne.

Menopauza – objawy na skórze

Skóra jest cienka, delikatna, niekiedy atroficzna, mało elastyczna, miejscami wiotka, a zmarszczki stają się na niej bardziej widoczne. Na powiekach jest jakby „za dużo skóry”, policzki nieco zapadają się, stopniowo zanika wyraźny owal twarzy, pojawiają się tzw. chomiki. Dużym problemem jest suchość skóry, gorsze nawilżenie, niekiedy z towarzyszącym uczuciem ściągania, napięcia. Skóra ma osłabioną barierę naskórkową, jest bardziej wrażliwa na różne czynniki zewnętrzne np. kosmetyki, łatwiej ulega podrażnieniom, zaczerwienieniu. Ma mniejszą zdolność do gojenia i regeneracji. Pojawiają się brunatno-żółte przebarwienia, widoczne najczęściej na skórze twarzy, grzbietach rąk i dekolcie.

Potrzeby skóry w okresie menopauzy

Główne problemy skóry w okresie okołomenopauzalnym to: suchość, uczucie napięcia, zmarszczki, utrata jędrności, wiotkość, zmiana owalu twarzy, zaburzona bariera naskórkowa, zwiększona wrażliwość i skłonność do podrażnień, przebarwienia. Często te zmiany występują jednocześnie. Dlatego skóra w okresie menopauzy wymaga codziennej, prawidłowej, wielokierunkowej pielęgnacji.

Oto kilka wskazówek:

  • chroń skórę przed niekorzystnym działaniem czynników zewnętrznych,
  • stosuj fotoprotekcję,
  • wzmacniaj barierę naskórkową,
  • niweluj przebarwienia,
  • intensywnie nawilżaj,
  • jeśli możesz korzystaj z zabiegów w gabinecie kosmetycznym/medycyny estetycznej – nawilżających, wzmacniających barierę naskórkową, stymulujących odnowę, zmniejszających przebarwienia, łagodzących podrażnienia.

A dodatkowo zadbaj o prawidłowy styl życia:

  • unikaj czynników przyśpieszających starzenie skóry (palenie papierosów, ekspozycja na promieniowanie UV…),
  • zadbaj o dietę: włącz „dobre tłuszcze”, warzywa, owoce,
  • wysypiaj się,
  • zadbaj o relaks i odpoczynek,
  • badaj się! Korzystaj z badań profilaktycznych (ginekolog, dermatolog, endokrynolog, lekarz rodzinny)
  • zadbaj o prawidłową masę ciała,
  • utrzymuj aktywność ruchową niezbyt obciążającą.
Dłonie – najczęstsze problemy, ochrona i pielęgnacja

Dłonie – najczęstsze problemy, ochrona i pielęgnacja

Dłonie to nasz bezpośredni „dotykowy” kontakt ze światem, nasza wizytówka zdradzająca wiek, wykonywany zawód, schorzenia skóry czy ogólnoustrojowe. Dłonie dają możliwość poznawania świata dzięki licznym receptorom. To dotyk dłoni sprawia, iż możemy poczuć ciepło, zimno, fakturę powierzchni, czy miękkość materiału, a także różnych preparatów kosmetycznych. U niektórych osób dłonie tak „wyspecjalizowały się”, iż pozwalają czytać…

Dłonie podlegają działaniu niekorzystnych warunków otoczenia jak woda, różne substancje chemiczne używane do mycia, prania, sprzątania, promieniowanie słoneczne, niska, wysoka temperatura. Niejednokrotnie jest to związane z wykonywaną pracą zawodową, czy zajęciami domowymi wymagającymi wielokrotnego mycia w ciągu dnia. Również w niektórych schorzeniach skóry i ogólnoustrojowych na dłoniach możemy obserwować różne zmiany. Z upływem lat skóra na dłoniach ulega ścieńczeniu, pojawiają się przebarwienia.

Skóra dłoni cechy charakterystyczne

Skóra na grzbietowej powierzchni dłoni jest cieńsza, ma mniej gruczołów łojowych, łatwiej ulega przesuszeniu, podrażnieniu i zaczerwienieniu. Powierzchnia dłoniowa ma nieco grubszy naskórek, ale nie ma gruczołów łojowych, a liczne gruczoły potowe sprawiają, że skóra poci się. To wewnętrzna powierzchnia rąk jest  przystosowana do kontaktu ze światem zewnętrznym.

Najczęstsze problemy skóry dłoni

Suchość skóry dłoni

Suchość skóry dłoni może być przejściowa, związana z kontaktem z różnymi substancjami chemicznymi, częstym moczeniem dłoni, nieprawidłową pielęgnacją. W niektórych chorobach skóry (atopowe zapalenie skóry, łuszczyca) suchość dotyczy całego ciała. Wiele kobiet w okresie okołomenopauzalnym doświadcza znacznej suchości skóry, szczególnie twarzy i dłoni. Suchości skóry może towarzyszyć szorstkość, świąd, uczucie ściągania. Niekiedy obserwuje się pęknięcia naskórka na palcach, w okolicy paznokci, czyli tam, gdzie skóra jest mało elastyczna. Paznokcie są bardziej kruche, wiotkie, łatwiej ulęgają uszkodzeniu, wykruszają się od wolnego brzegu.

Mikrourazy dłoni

Narażenie zawodowe, prace domowe, w ogrodzie, hobby sprzyja powstawaniu mikrourazów. Drobne uszkodzenia naskórka mogą być przyczyną pieczenia, bolesności, a głębsze zwiększają ryzyko infekcji. Niekiedy powstają pęcherze związane z uszkodzeniem w wyniku tarcia, kontaktu z wysoką lub niską temperaturą.  

Zmiany hiperkeratotyczne

Zmiany hiperkeratotyczne, czyli nadmierne rogowacenie naskórka o szarawo-żółtawym kolorze obserwuje się w miejscach narażonych na tarcie, ucisk. Modzele, to ograniczona hiperkeratoza powstająca najczęściej na palcach rąk w wyniku powtarzającego się tarcia, ucisku na małą powierzchnię. Jednak obecnie do rzadkości należy modzel na palcu wywołany przez trzymany długopis czy ołówek. 

Wpływ wieku na wygląd dłoni

Duży problem na grzbietach rąk to zmiany związane ze starzeniem się skóry i nadmierną ekspozycją na promieniowanie słoneczne.

dłonie z objawami starzenia

Skóra staje się cieńsza, wiotka, widoczne są drobne zmarszczki, a brak podściółki tłuszczowej jeszcze bardziej uwidacznia ścięgna i żyły. Stopniowo pojawiają się przebarwienia, pojedyncze lub liczne, w poziomie skóry, o średnicy od kilku do kilkunastu milimetrów, często o nierównych granicach, niekiedy potocznie nazywane „kwiatami starości”.

*Zdjęcia objęte prawami autorskimi. Kopiowanie, rozpowszechnianie i wykorzystywanie bez zgody autora jest zabronione.

Dermatozy z podrażnienia i alergiczne

Delikatna skóra dłoni przez wiele lat narażona jest na działanie niekorzystnych czynników środowiska zewnętrznego (częste mycie, niska i wysoka temperatura, promieniowanie ultrafioletowe), dlatego bardzo ważna jest jej ochrona i pielęgnacja.

Kontakt dłoni z różnymi substancjami chemicznymi sprzyja dermatozom o podłożu alergicznym. Pojawiają się zmiany wypryskowe – zaczerwienienie skóry, drobne pęcherzyki, świąd i pieczenie. W przypadku nawracającego działania niekorzystnych czynników obserwujemy zgrubienie skóry na rękach, a określenie „dermatoza ze zużycia” wydatnie podkreśla charakter zmian.

Zalecenia pielęgnacyjne

By jak najdłużej zachować skórę dłoni w dobrej kondycji warto zastosować się do kilku wskazówek:

  • stosuj ochronę skóry dłoni przed promieniowaniem UV – preparat z faktorem SPF 50,
  • chroń dłonie w pracach domowych, ogrodowych, zawodowych rękawiczkami,
  • zabezpiecz dłonie przed niską i wysoką temperaturą,
  • ogranicz kontakt dłoni z wodą,
  • po myciu rąk stosuj krem nawilżający, który dodatkowo wzmacnia funkcje barierowe naskórka np. z ceramidami,
  • unikaj mikrourazów dłoni,
  • ogranicz, a jeśli to możliwe całkowicie wyeliminuj bezpośredni kontakt skóry rąk z różnymi substancjami chemicznymi (chemia gospodarcza, preparaty do pielęgnacji paznokci, w związku z wykonywaną pracą),
  • stosuj specjalistyczne produkty w zależności od problemu (suchość, utrata sprężystości, szorstkość, hiperkeratoza, pęknięcia, przebarwienia),
  • urozmaicaj dietę, zadbaj, by w codziennym jadłospisie były warzywa i owoce, zmniejsz (wyeliminuj) spożycie cukru i niezdrowych tłuszczy.
Rośliny i słońce – odczyn fototoksyczny

Rośliny i słońce – odczyn fototoksyczny

Kontakt skóry z roślinami i ekspozycja na słońce może prowadzić do pojawienia się zmian przypominających oparzenie słoneczne z obecnością rumienia, pęcherzy, towarzyszącą bolesnością. Jest to odczyn fototoksyczny (fotodermatoza) wywołany przez różne substancje wytwarzane przez rośliny, uwrażliwiające skórę na działanie promieniowania słonecznego, na jego ultrafioletową część widma. Odczyn fototoksyczny dotyczy tylko skóry eksponowanej na słońce, a więc nie będzie zmian na skórze osłoniętej. Po ustąpieniu ostrego odczynu zapalnego pozostają długo utrzymujące się przebarwienia. Odczyn fototoksyczny może wystąpić także po używaniu niektórych kosmetyków np. perfum zawierających substancje światłouczulające, czy leków stosowanych miejscowo/ogólnie.

Fotofotodermatozy, czyli świetlne zapalenie skóry wywołane przez rośliny

Świetlne zapalenie skóry wywołane przez rośliny to fototoksyczna reakcja indukowana kontaktem z roślinami i ekspozycją na słońce. Najczęściej pojawia się w miesiącach letnich w przypadku rekreacyjnego czy zawodowego kontaktu z roślinami. Niektóre rośliny zawierają furanokumaryny, które przy równoczesnym oddziaływaniu promieni ultrafioletowych wykazują właściwości fototoksyczne. Furanokumaryny występują najczęściej w roślinach należących do rodzin selerowatych, rutowatych i morwowatych. Mogą to być różne części naziemne roślin, takie jak: liście, łodygi, kwiaty, owoce, także korzeń.

Najczęściej zmiany zajmują podudzia, przedramiona, dekolt, czyli miejsca kontaktu z roślinami. Jeśli kontakt z roślinami był krótki, mała ilość substancji światłouczulającej dostała się na skórę, ekspozycja na słońce nie była intensywna, to na skórze mogą być obserwowane jedynie przebarwienia, czasem linijne, przypominające kształt łodygi czy liścia. Zmiany nie są poprzedzone rumieniem i pęcherzami i często nie kojarzone kontaktem z roślinami i słońcem. Jeśli ekspozycja na słońce była intensywna, może być nawet bardzo krótka, duża ilość substancji światłouczulającej miała kontakt ze skórą, to może pojawić się ostra reakcja fototoksyczna, manifestująca się rumieniem, obrzękiem, pieczeniem, bolesnością, złym samopoczuciem. Niekiedy zmiany są bardzo rozległe, gojenie długie z pozostawieniem przebarwień. Nasilenie odczynu fototoksycznego na skórze zależy od stężenia substancji działającej, dawki promieniowania UV, a więc pory dnia, roku, szerokości geograficznej, indywidualnych właściwości skóry i reakcji na słońce.

odczyn fototoksyczny
*Zdjęcia objęte prawami autorskimi. Kopiowanie, rozpowszechnianie i wykorzystywanie bez zgody autora jest zabronione.

Przykłady roślin fototoksycznych

Rośliny zawierające furanokumaryny:

  • Barszcz Sosnowskiego
  • Pasternak zwyczajny
  • Seler zwyczajny
  • Marchew zwyczajna
  • Pietruszka zwyczajna
  • Arcydzięgiel
  • Ruta zwyczajna
  • Dyptam jesionolistny
  • Cytryna zwyczajna, pomarańcza bergamota (skórka)
  • Figa pospolita

Rośliny zawierające hiperycynę:

  • Dziurawiec zwyczajny

Berloque dermatitis, „kosmetyczny” odczyn fototoksyczny

Berloque dermatitis to miejscowa fototoksyczna reakcja skóry wywołana przez substancje chemiczne zawarte w kosmetykach z jednoczesną ekspozycją na słońce. Perfumy, woda kolońska, kremy mogą mieć w składzie substancje zwiększające wrażliwość skóry na działanie promieniowania słonecznego. U części kobiet, które stosowały perfumy bezpośrednio na skórę szyi, za uszami i eksponowały się na słońce widoczne są w tych lokalizacjach nieregularnego kształtu brązowo-brunatne przebarwienia.

Jak postępować, by uniknąć odczynu fototoksycznego?

Oto kilka wskazówek:

  • stosuj krem z wysokim filtrem SPF, ponawiaj aplikację preparatu w ciągu dnia,
  • przed ekspozycją na słońce zmyj wcześniej naniesione na skórę kosmetyki,
  • chroń skórę ubraniem, załóż kapelusz z szerszym rondem, okulary przeciwsłoneczne,
  • przebywaj w cieniu w godzinach 10-16,
  • zaplanuj prace w ogrodzie w godzinach porannych lub popołudniowych,
  • unikaj bezpośredniego kontaktu z roślinami o działaniu fototoksycznym,
  • sprawdzaj, czy przyjmowane leki nie mają działania światłouczulającego,
  • unikaj ekspozycji na słońce, jeśli stosujesz leki fotouczulające doustnie/miejscowo.