Reakcja skóry na działanie słońca jest różna w zależności od fototypu, który jest uwarunkowany genetycznie. Im jaśniejsza skóra, tym mniejsza naturalna ochrona przed promieniowaniem słonecznym i tym większe ryzyko oparzenia – może ono wystąpić już po pierwszej ekspozycji. Im ciemniejsza karnacja, tym łatwiej skóra ciemnieje pod wpływem słońca, a ryzyko oparzenia jest mniejsze. Wzrasta ono natomiast podczas pobytu nad wodą, na plaży, gdzie promieniowanie odbija się od piasku i tafli wody, oraz w górach, gdzie jego intensywność zwiększa się wraz z wysokością nad poziomem morza. Powtarzające się ekspozycje słoneczne przyspieszają także starzenie się skóry, czyli tzw. fotostarzenie. Widoczne stają się zmarszczki, przebarwienia, rośnie ryzyko zmian przednowotworowych i nowotworów skóry. Przebarwienia najczęściej obecne są na twarzy, policzkach, nosie, skroniach, dekolcie, ramionach, karku, grzbietowej powierzchni rąk i przedramion oraz na podudziach. Konieczne jest więc stosowanie preparatów ochronnych z wysokim wskaźnikiem SPF oraz ograniczanie ekspozycji skóry na słońce.
Promieniowanie UVB
Słońce emituje promieniowanie ultrafioletowe, światło widzialne oraz promieniowanie podczerwone. Promieniowanie UVB, które odgrywa główną rolę w powstawaniu oparzenia słonecznego działa najintensywniej między godziną 10.00 a 16.00, szczególnie latem, nad wodą i na plaży, gdzie odbija się od otoczenia. Także w górach słońce działa silniej, dlatego właśnie w tych warunkach skóra jest najbardziej narażona na powstanie rumienia. Rumień pojawiający się na skórze ostrzega nas, że ekspozycja na słońce jest zbyt intensywna, co szczególnie odczuwają osoby o jasnej karnacji.
Promieniowanie UVB częściowo zatrzymują chmury i szyby okienne. Odpowiada ono również za wytwarzanie melaniny i powstawanie opalenizny oraz syntezę witaminy D3.
Rumień posłoneczny
Zaróżowienie lub zaczerwienienie skóry może wystąpić u każdej osoby z jasną karnacją przebywającej na słońcu. Pieczenie skóry i uczucie nadmiernego ciepła podczas ekspozycji powinny być sygnałem do przerwania opalania.
Odczyn rumieniowy pojawia się zwykle kilka godzin po nasłonecznieniu, a jego największe nasilenie obserwuje się po kilkunastu godzinach. Najczęściej dotyczy skóry dekoltu, pleców, barków, twarzy, jednak może wystąpić w każdej lokalizacji. Rumień szybciej pojawia się u dzieci oraz u osób z jasną karnacją, rudymi/jasnymi włosami, niebieskimi oczami, skórą naczynkową. Należy również pamiętać o warunkach geograficznych wpływających na nasilenie promieniowania – w górach jego intensywność wzrasta wraz z wysokością nad poziomem morza, a nad wodą i na plaży dodatkowo działa promieniowanie odbite od tafli wody i piasku.
Rumień często pojawia się już po pierwszej ekspozycji na słońce po zimowej przerwie. Skóra opalona stanowi pewną ochronę i lepiej znosi kolejne nasłonecznienie. Niekiedy nawet słońce przebijające się przez chmury może spowodować rumień. Im jaśniejsza skóra, tym większe prawdopodobieństwo jego wystąpienia. Widoczne zaczerwienienie jest związane z rozszerzeniem naczyń krwionośnych. Skóra staje się tkliwa, piecze i swędzi. Zmiany powoli ustępują, obserwuje się złuszczanie, mogą pojawić się przebarwienia. W tym okresie wskazane jest stosowanie preparatów natłuszczających/łagodzących i unikanie słońca.
Oparzenie słoneczne
Zbyt intensywna ekspozycja skóry na słońce i brak odpowiedniej ochrony przed promieniowaniem UV mogą prowadzić do oparzenia słonecznego. Szczególnie narażone są osoby o jasnej karnacji. Do oparzeń częściej dochodzi wtedy, gdy promieniowanie odbija się od wody i piasku. Skóra eksponowana na słońce staje się zaczerwieniona, obrzęknięta, bolesna i piekąca, a niekiedy pojawiają się także pęcherze. Mogą temu towarzyszyć złe samopoczucie, gorączka, nudności oraz bóle głowy. W zależności od rozległości i nasilenia oparzenia dolegliwości mogą być mniej lub bardziej wyraźne, a czasami konieczna jest konsultacja lekarska.
Oparzenie słoneczne jest dla skóry silnym stresem i zwiększa ryzyko rozwoju czerniaka. Rumień i pęcherze mogą pojawić się także u osób przyjmujących niektóre leki lub mających kontakt z roślinami fototoksycznymi, zwiększającymi wrażliwość skóry na działanie promieniowania słonecznego.
Ciemniejsza karnacja lepiej chroni przed promieniowaniem słonecznym, dlatego rumień i oparzenie występują rzadziej. Osoby z ciemniejszą skórą szybciej się opalają, co jednocześnie daje częściową ochronę przed kolejną ekspozycją.
Oparzenia słoneczne w dzieciństwie, młodym wieku zwiększają ryzyko zachorowania na czerniaka. Powtarzające się ekspozycje słoneczne przyspieszają starzenie się skóry, czyli tzw. fotostarzenie, widoczne są zmarszczki, przebarwienia, wzrasta ryzyko zmian przednowotworowych i nowotworów skóry.
Jak uniknąć rumienia i oparzenia słonecznego?
Oto najważniejsze wskazówki:
sprawdzaj prognozę pogody, indeks UV oraz warunki geograficzne, takie jak góry, woda i piasek,
określ swój fototyp – jasna karnacja oznacza większe ryzyko oparzenia skóry,
jeśli masz jasną karnację ogranicz pierwszą ekspozycję na słońce do kilkunastu minut,
obserwuj skórę, możesz stopniowo zwiększać czas przebywania na słońcu, unikaj pojawienia się rumienia,
dobieraj preparaty o szerokim spektrum ochrony przed promieniowaniem UVA i UVB,
wybieraj filtr mineralny lub chemiczny o SPF 30-50, nakładaj go około 30 minut przed wyjściem na słońce i ponawiaj aplikację co około 2 godziny,
zużyj krem z filtrem w ciągu jednego sezonu,
unikaj ekspozycji na słońce między godziną 10.00 a 16.00, a w południe szukaj cienia,
chroń skórę również odpowiednim ubraniem,
noś czapkę z daszkiem, a najlepiej kapelusz z szerokim rondem, który osłoni twarz i szyję,
chroń oczy okularami z filtrem UV,
na aktywność na świeżym powietrzu wybieraj godziny poranne lub popołudniowe,
unikaj kontaktu z roślinami fototoksycznymi,
nie wystawiaj skóry na słońce, jeśli przyjmujesz leki zwiększające wrażliwość na promieniowanie słoneczne,
pamiętaj o odpowiednim nawodnieniu organizmu.
*Zdjęcie w artykule objęte jest prawami autorskimi. Kopiowanie, rozpowszechnianie i wykorzystywanie bez zgody autora jest zabronione.
Prawidłowe paznokcie stóp mają bladoróżową barwę, gdyż przez płytkę paznokciową prześwituje łożysko naczyniowe. Brunatne zabarwienie paznokci stóp może mieć różne przyczyny. Zmiana zabarwienia płytki paznokciowej stóp na jasnobrązową, brunatną, wiśniową, czarną może budzić niepokój.
Zabarwienie paznokci – przyczyny
Brunatne zabarwienie płytki paznokciowej przyjmuje różny wygląd i zasięg; może być o nieregularnym kształcie, w postaci okrągłej/owalnej plamy, podłużnego/poprzecznego prążka, pojawić się dystalnie, czyli od wolnego brzegu paznokcia (tu, gdzie obcinamy), czy od strony wału paznokciowego, zajmować całą płytkę paznokciową. Może dawać dolegliwości bólowe lub nie sprawiać żadnych objawów. Niekiedy zmieniony paznokieć wykrusza się, jest uniesiony od wolnego brzegu, rozdziela się. Zmiana zabarwienia może ”przesuwać się” wraz ze wzrostem paznokcia lub utrzymywać się w tym samym miejscu. Jest wiele przyczyn zmiany zabarwienia paznokcia na kolor brązowy/wiśniowo – brunatny, niekiedy z elementami koloru żółto-białego i może być związana z grzybicą, zakażeniem bakteryjnym, urazem, znamieniem barwnikowym, czerniakiem, powstać po stylizacji paznokci, czy przyjmowaniu niektórych leków. Przebarwienie/zmiana zabarwienia dotyczy jednego, kilku czy wszystkich paznokci. Zmienione paznokcie stóp współistnieją niekiedy ze zmianami wokół paznokci, czy wykwitami o innej lokalizacji na skórze.
Zmiany po stylizacji paznokci
Zmiana zabarwienia płytki paznokciowej może pojawić się po stylizacji paznokci, z powodu działania różnych składników chemicznych, też barwników w lakierach, a także po mikrourazach, czy infekcji paznokcia. Zazwyczaj przebarwienie jest jasnobrązowe, ustępuje jak paznokieć rośnie. Jeśli jest to infekcja grzybicza/bakteryjna wymaga specjalistycznego postępowania.
Krwiak pod płytką paznokciową
W wyniku nieodpowiedniego, uciskającego obuwia pod płytką paznokciową dochodzi do uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych i powstaje krwiak. Najczęściej krwiaki pojawiają się na paluchu – dużym palcu. Przebarwienie ma kolor ciemnobrązowy, niekiedy nieco wiśniowy, do czarno-brunatnego. Krwiak może być też wynikiem uderzenia stopy i paznokcia o twardsze podłoże, upadku przedmiotu na paznokieć. Krwiaki podpaznokciowe często obserwuje się u amatorów górskich wędrówek, szczególnie przy schodzeniu z góry w dół. Pojawieniu się krwiaka podpaznokiowego w pierwszych dniach może towarzyszyć ból. U osób przyjmujących leki rozrzedzające krew, niekiedy niewielki uraz już powoduje powstanie krwiaka, często uraz jest nieuświadamiany, bo nie był bolesny. Stopniowo jak rośnie paznokieć, brunatne przebarwienie przesuwa się w stronę dystalną „wędruje” i powoli rośnie kolejny paznokieć. Mówimy popularnie, że paznokieć „schodzi”. Odrost paznokci stóp to około 12 mieś lub dłużej.
Grzybica płytki paznokciowej
W przebiegu grzybicy paznokci pojawia się brunatne zabarwienie, niekiedy żółtawe, białawe. Grzybica najczęściej zajmuje dystalną część płytki paznokciowej tzn. zaczyna się od wolnego brzegu, paznokieć wykrusza się, zakażenie stopniowo obejmuje cały paznokieć. Grzybica paznokci wymaga diagnostyki i leczenia.
Znamię barwnikowe
Pasmowate przebarwienie płytki paznokciowej widoczne od okolicy wału paznokciowego do części dystalnej związane jest z obecnością większej ilości melanocytów, układających się linijnie i tworzących znamię barwnikowe. Zmianę należy obserwować, a w przypadku zauważenia jakichkolwiek odchyleń w wyglądzie płytki paznokciowej – jak poszerzenie paska znamienia, ciemniejsze zabarwienie, wskazana jest kontrola u lekarza, wykonanie dermatoskopii/wideodermatoskopii i w zależności od wyniku dalsze postępowanie.
Czerniak
Ciemne zabarwienie płytki paznokciowej (brunatne do czarnego) pojawiające się bez urazu w wywiadzie, nieregularne przebarwienie obejmujące część płytki lub pasmo barwnikowe, które ciemnieje i/lub się poszerza, nie „wędruje” z odrostem paznokcia albo przechodzi na wały paznokciowe, powinno skłonić do kontroli u lekarza. Konieczna jest diagnostyka z wykluczeniem grzybicy i innych przyczyn, a także dermatoskopia, wideodermatoskopia.
Zmiany polekowe
Po przyjmowaniu niektórych leków obserwuje się linijne pasmowate przyciemnienie, rozlane brunatne przebarwienia płytki paznokciowej. Często dotyczą one kilku lub wszystkich paznokci jednocześnie i narastają stopniowo, zazwyczaj przesuwają się z odrostem. W razie wątpliwości trzeba skonsultować się z lekarzem.
*Zdjęcie w artykule objęte jest prawami autorskimi. Kopiowanie, rozpowszechnianie i wykorzystywanie bez zgody autora jest zabronione.
Czerniak to złośliwy nowotwór skóry wywodzący się z melanocytów. Może powstać ze znamion barwnikowych, jak i na skórze niezmienionej, także na śluzówkach, w gałce ocznej, czy pod paznokciem. Stanowi od 5 do 7% nowotworów złośliwych skóry. Główne czynniki ryzyka to predyspozycje genetyczne, nadmierna ekspozycja na słońce, szczególnie oparzenia słoneczne.
Czerniak – występowanie
W Polsce rocznie diagnozuje się 3500 – 4000 zachorowań na czerniaka, z czego połowa jest w zaawansowanym stadium. Skutkuje to większą śmiertelnością niż w krajach Europy Zachodniej, gdzie czerniaki są wcześniej wykrywane, w mniejszym stopniu zaawansowania (większa świadomość, wcześniejsze zgłaszanie się do lekarza, profilaktyka). W Polsce czerniaki wykrywane są w bardziej zaawansowanej postaci, wpływa na to późna zgłaszalność, mniejsza świadomość zagrożenia. U mężczyzn czerniak występuje zazwyczaj na tułowiu, u kobiet na podudziach. U użytkowników solarium czerniak częściej jest w lokalizacji o niskiej ekspozycji na UV, czyli okolicach normalnie zakrytych przed słońcem. W solarium cała skóra jest opalana, a na słońcu część skóry jest osłonięta ubraniem.
Czynniki ryzyka czerniaka
Wśród głównych czynników nasilających ryzyko wystąpienia czerniaka należy wymienić:
oparzenia słoneczne (szczególnie w dzieciństwie, ale też w wieku dorosłym),
oparzenia posłoneczne z odczynem pęcherzowym przed 15 rokiem życia,
czerniak u pacjenta lub u osób spokrewnionych,
korzystanie z solarium,
kumulatywne (dawka kumulowana przez lata) uszkodzenie posłoneczne skóry.
Niepokojące objawy
Objawy, które mogą wskazywać na czerniaka i powinny wzbudzać czujność to:
zmiana wielkości, koloru, kształtu znamienia,
asymetria,
nieregularne brzegi
świąd, krwawienie, pogrubienie.
Zgodnie z najnowszymi zaleceniami wczesnego wykrywania nowotworów, w ocenie znamion barwnikowych pomocny jest algorytm ABCDE.
Asymetria (ang. asymmetry A)
Nieregularne/niewyraźne brzegi (ang. border B)
Zmiana koloru – ciemnobrunatny, niebieski, nierówne zabarwienie, odbarwienie (ang. color C)
Średnica > 5 mm (ang. diameter D)
Zmiana kształtu znamienia, uniesienie, pojawienie się wypukłości, pojawienie się guzków, powiększenie (ang. evolution, elevation E)
Rozpoznanie i leczenie czerniaka
W diagnostyce stosuje się dermatoskop, z wbudowanym oświetleniem – obraz jest dziesięciokrotnie powiększony, badanie jest nieinwazyjne. Inną metodą jest wideodermatoskopia polegająca na przyłożeniu kamery do skóry i oglądaniu obrazu na ekranie monitora.
Rozpoznanie czerniaka ustalamy po chirurgicznym usunięciu podejrzanej zmiany i badaniu histopatologicznym. O dalszym leczeniu decyduje lekarz, może to być usunięcie zmiany pierwotnej z poszerzonym marginesem, wycięcie węzłów chłonnych, immunoterapia.
Profilaktyka
W przypadku czerniaka niezwykle duże znaczenie ma profilaktyka. Oto zasady, których warto przestrzegać, by ograniczyć ryzyko rozwoju tego nowotworu:
stopniowe przyzwyczajanie skóry do słońca, tak by nie pojawił się odczyn rumieniowy,
unikanie ekspozycji na UV w godzinach 11-16, gdy promieniowanie jest najbardziej intensywne,
unikanie odczynów rumieniowych i rumieniowo-pęcherzowych posłonecznych, szczególnie u dzieci i młodzieży,
regularnie, dokładnie i prawidłowo stosowane kremy z filtrem UV o wysokim wskaźniku, chroniącym przed UVA, UVB, IR – im jaśniejsza karnacja, tym powinien być zastosowany wyższy wskaźnik ochrony przed UV,
krem z filtrem należy nakładać około 20-30 min przed ekspozycją na UV, w odpowiedniej ilości, a aplikacja ponawiana co 2-3 godziny, też po wyjściu z wody, wycieraniu skóry ręcznikiem, spoceniu się,
szczególna ochrona wrażliwych okolic ciała,
ochrona skóry odzieżą, kapeluszem – w czasie najintensywniejszego promieniowania,
ochrona oczu poprzez noszenie okularów z odpowiednimi filtrami,
sprawdzanie indexu UV – Index promieniowania to międzynarodowa jednostka miary określająca poziom/intensywność promieniowania UV w danym miejscu, dniu i godzinie,
rezygnacja z solarium,
regularna samokontrola skóry, znamion barwnikowych, oglądanie też dłoni, stóp i paznokci
badania profilaktyczne znamion barwnikowych (dermatoskopia, wideodermatoskopia).
Wczesne wykrycie czerniaka zwiększa szansę na wyleczenie, ważna jest samokontrola, a w razie niepokojących objawów zalecana jest wizyta u lekarza.
Na skórze mogą występować zmiany o barwie od żółtej do ciemnobrązowej, czarnej, m.in. znamiona barwnikowe (melanocytowe) popularnie nazywane „pieprzykami”, przebarwienia posłoneczne, brodawki łojotokowe. W razie wątpliwości jaki charakter ma zmiana należy skonsultować się z lekarzem. Zmiany ocenia się dermatoskopem/wideodermatoskopem, analizując symetrię, granice, kolor, wielkość, ułożenie różnych struktur, co pozwala określić ich rodzaj i ustalić dalsze postępowanie.
Znamiona barwnikowe
Znamiona barwnikowe, czyli melanocytowe, zwane „pieprzykami” występują u wszystkich osób. Mogą być pojedyncze lub liczne, pojawiać się w dzieciństwie a stopniowo może ich przybywać. Występują na całej skórze, także na głowie, we włosach, na twarzy, na tułowiu, kończynach górnych i dolnych, na dłoniach, podeszwach, na śluzówce jamy ustnej czy narządów płciowych. Rzadko znamiona zlokalizowane są pod paznokciem. Średnica znamion melanocytowych wynosi od 1-2 mm do około 5 mm, ale obserwuje się także znamiona większe tzw. znamiona wrodzone olbrzymie zajmujące np. całe plecy czy pośladki. Znamiona barwnikowe mają barwę od jasnobeżowej do czarnej, płaską powierzchnię lub wyniosłą, są z włosami lub bez. Szczególną uwagę należy zwrócić na znamiona atypowe, które są większe (5-15 mm), o nieregularnych granicach i niejednolitym zabarwieniu w różnych odcieniach brązu, niewyraźnie odgraniczone od otoczenia, płaskie lub wyniosłe w części środkowej. Często występują licznie, u osób spokrewnionych i wiążą się ze zwiększonym ryzykiem czerniaka.
Znamion może przybywać przez całe życie. Ze znamienia barwnikowego, ale także ze skóry bez znamienia barwnikowego może powstać czerniak. Profilaktyka obejmuje obserwację skóry i znamion, a w przypadku zmian w ich wyglądzie należy zgłosić się do lekarza. Objawy alarmowe to powiększenie znamienia barwnikowego, poszerzenie granic, asymetria, wypustki, ciemniejsze, niejednolite zabarwienie, zaczerwienienie, świąd, krwawienie. Po konsultacji lekarskiej i badaniu dermatoskopem/wideodermatoskopem ustala się dalsze postępowanie. By zmniejszyć ryzyko pojawienia się czerniaka trzeba ograniczyć ekspozycję na słońce, szczególnie w godzinach południowych, zakrywać skórę ubraniem, stosować fotoprotekcję.
Przebarwienie posłoneczne
Najczęściej obserwuje się u osób starszych, ale mogą pojawić się także wcześniej. Powstają w wyniku przewlekłej ekspozycji na słońce, a główna lokalizacja to twarz, grzbiety rąk, przedramiona, także dekolt, plecy. Są to płaskie, żółtobrązowe plamy o nieregularnym kształcie, średnicy od kilku do kilkunastu mm. Zmiany o niejednolitym zabarwieniu, zmieniające się powinny być konsultowane przez lekarza. Przebarwienia mogą także występować po niektórych lekach i ekspozycji na słońce, czy przy kontakcie skóry z różnymi częściami roślin i następowej ekspozycji na UV. Powstają wtedy przebarwienia po wystąpieniu odczynu fototoksycznego. Dlatego, trzeba bardzo uważać na kontakt z roślinami i słońcem. W celu zmniejszenia widoczności przebarwień należy stosować preparaty rozjaśniające, złuszczające, hamujące melanogenezę i obowiązkowo fotoprotekcję.
Brodawki łojotokowe
Brodawki łojotokowe są typowe dla osób dojrzałych, mają nierówną powierzchnię, barwę od żółtej do brunatnej, nawet czarnej, mogą powodować świąd. Ich średnica wynosi od kilku mm do około 20 mm, ale mogą być też większe. Brodawki łojotokowe nie mają włosów. Najczęstszą ich lokalizacją jest tułów, szyja, także twarz. Są to zmiany łagodne, które można usuwać chirurgicznie, laserem, kriochirurgią. Na zmiany niezbyt wyniosłe można stosować preparaty z mocznikiem.
*Zdjęcia objęte prawami autorskimi. Kopiowanie, rozpowszechnianie i wykorzystywanie bez zgody autora jest zabronione.
Melasma, zwana także ostudą, chloasmą to najczęstsze nabyte przebarwienie zlokalizowane na skórze twarzy głównie u kobiet. Występuje pod postacią jaśniejszej zmiany w okresie zimowym, gdy nie ma ekspozycji na słońce, a przyciemniającej się wiosną, latem, gdy jest słońce. Twarz wygląda jakby była nieco „przybrudzona”. W celu redukcji melasmy należy ograniczyć ekspozycję na UV, stosować ochronę przeciwsłoneczną, a w pielęgnacji domowej uwzględnić rozjaśnianie zmian.
Kto choruje na melasmę?
Schorzenie dotyczy głównie kobiet najczęściej w wieku 20-40 lat. Może pojawiać się w okresie ciąży i mówimy wtedy o ostudzie ciążowej. Przebarwienia na skórze obserwujemy zarówno u mężczyzn, jak i kobiet z chorobami tarczycy, wątroby, przyjmujących leki sprzyjające powstawaniu przebarwień.
Jak wygląda ostuda?
Na twarzy widoczne są plamy koloru od żółtobrunatnego do brunatnego, ciemnobrązowego, szarobrązowego. Plamy są najczęściej symetrycznie zlokalizowane na policzkach, nad wargą górną, na czole, na nosie i mają nieregularne granice. Twarz wygląda, jakby była nieumyta, nieco przybrudzona. W melasmie nie obserwuje się stanu zapalnego, złuszczania, ścieńczenia skóry. Występuje natomiast nagromadzenie melaniny w obrębie warstwy podstawnej i w wyższych warstwach naskórka. Melanocyty są liczniejsze, chętniej produkują melaninę. W ostudzie melanina obecna jest w naskórku i w skórze właściwej. Żółtobrunatne przebarwienia nad wargą górną i poniżej wargi dolnej to melasma okołoustna pojawiająca się po ustąpieniu stanu zapalnego.
Dlaczego powstaje melasma?
Czynnikiem stymulującym melanogenezę, widoczną w postaci przebarwienia jest promieniowanie słoneczne. Dlatego zmiany są bardziej widoczne wiosną, latem, a bledną w okresie zimowym, gdy nie ma ekspozycji na słońce. Istotną rolę w powstawaniu ostudy odgrywają czynniki genetyczne i skłonność do pojawiania się przebarwień. Zmiany mogą być obecne w ciąży, tzw. ostuda ciężarnych, zwana także maską ciążową. Na skórze twarzy widoczne są żółtobrunatne plamy o nieregularnym zarysie. Zmiany po ciąży stopniowo ustępują, nawracają przy kolejnej ciąży. Także u kobiet przyjmujących antykoncepcję hormonalną czy hormonalną terapię w okresie okołomenopauzalnym mogą pojawić się przebarwienia na skórze twarzy.
Zasady pielęgnacji domowej
W pielęgnacji domowej należy uwzględnić rozjaśnianie przebarwień, a więc złuszczanie naskórka, czyli eliminację komórek obładowanych melaniną. Usunięcie powierzchownych warstw będzie stymulowało naskórek do odnowy i poprawi przenikanie substancji rozjaśniających. Drugi kierunek działań to wpływ na procesy enzymatyczne i nieenzymatyczne powstawania melaniny: hamowanie aktywności enzymu tyrozynazy, biorącego udział w melanogenezie, ograniczenie transferu melanosomów w melanocycie i do keratynocytów; oraz degradacja melanosomów i melaniny.
W celu rozjaśnienia przebarwień stosowane są miejscowo retinoidy, hamujące melanogenezę i złuszczające naskórek, jednak należy pamiętać, że składniki te mogą dawać przejściowe zaczerwienienie skóry i pieczenie. Nie należy ich stosować wiosną/latem, gdy jest znaczna ekspozycja na promieniowanie UV. Dobrym wyborem są także kwasy np. azelainowy, kojowy, traneksamowy, mające działanie złuszczające i hamujące powstawanie melaniny. Polecane są także preparaty zawierające kwas fitowy, cytrynowy, mlekowy, laktobionowy, migdałowy. Preparaty złuszczające należy stosować tylko na noc, a w dzień wysoką ochronę przeciwsłoneczną (filtr powyżej 30). W celu zmniejszenia melanogenezy należy dodatkowo ograniczyć aktywność tyrozynazy biorącej w niej udział. Inhibitorami tyrozynazy są witamina C i jej pochodne, arbutyna, aloesyna, glabrydyna, boerawinony, ekstrakt z morwy.
Należy pamiętać, że melasma jest zaliczana do przebarwień tzw. mieszanych, melanina jest obecna w naskórku i w skórze właściwej co „utrudnia” pozbycie się jej. Dlatego po okresie letnim warto skorzystać także z zabiegów w profesjonalnych gabinetach.
Wskazówki dla osób z melasmą:
ochrona przed UV całoroczna – kosmetyki z wysokim filtrem, ochrona skóry ubraniem, okulary, nakrycie głowy, najlepiej kapelusz z szerokim rondem,
unikanie bezpośredniej ekspozycji na słońce, przebywanie w cieniu,
niekorzystanie z solarium,
sprawdzanie, czy zażywane leki nie są światłouczulające,
stosowanie preparatów złuszczających,
stosowanie preparatów hamujących produkcję melaniny i nasilających jej degradację.
Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) to schorzenie przewlekłe, nawracające. W jego przebiegu obserwuje się rumień ze złuszczaniem, najczęściej na skórze owłosionej głowy, na twarzy i klatce piersiowej. Zmiany mogą być nieznacznie nasilone, ale jeśli są rozległe, nieustępujące po typowym leczeniu należy rozszerzyć diagnostykę. Ważną rolę odgrywa prawidłowa pielęgnacja skóry.
Kto choruje na ŁZS?
Choroba najczęściej dotyczy dzieci, młodzieży, młodych dorosłych. Około 2-5% populacji ma łojotokowe zapalenie skóry, częściej chorują mężczyźni. Łagodna odmiana tego schorzenia to łupież skóry owłosionej głowy, występujący nawet u około 50% populacji.
Jakie czynniki odgrywają rolę w powstawaniu zmian?
Istotną rolę w przebiegu ŁZS odgrywają gruczoły łojowe, szczególnie jest to zauważalne w okresie dojrzewania. Tam, gdzie występuje dużo aktywnych gruczołów łojowych, tam lokalizują się zmiany. Ważną rolę odgrywa zmieniony skład łoju. W mikrobiomie skóry obserwuje się wzrost ilości bakterii Staphylococcus spp. , zmniejszenie ilości Cutibacterium acnes i zazwyczaj nadmiar grzybów z rodzaju Malassezia. Zmiany skórne występują częściej u chorych ze schorzeniami neurologicznymi, z niedoborami odporności.
Jak wyglądają zmiany w ŁZS i co je nasila?
Lokalizacja wykwitów rumieniowych ze złuszczaniem to: owłosiona skóry głowy, skóra za uszami i w przewodach słuchowych, twarz – głównie brwi i między brwiami, czoło na granicy ze skórą owłosioną, fałdy nosowo-policzkowe, okolica wąsów, brody. Rumień ze złuszczaniem obserwuje się także na klatce piersiowej i między łopatkami oraz w fałdach i zgięciach stawowych. Czasami w miejscach zmian skórnych obecne jest sączenie, pojawiają się strupy. Wykwity mogą być z nieznacznym rumieniem lub bez rumienia, a złuszczanie minimalne lub bardzo nasilone. Zazwyczaj skóra jest wrażliwa, a zaostrzenie choroby obserwuje się przy nieprawidłowej pielęgnacji, jesienią, zimą, czy w sytuacjach stresowych. Zmiany na skórze owłosionej głowy obecne są w postaci mniej lub bardziej nasilonego łupieżu. Może być widoczny także rumień i przerzedzenie włosów. Często chorzy skarżą się na pieczenie skóry w miejscu wykwitów, nasilony świąd. Lokalizacja zmian na twarzy często stanowi znaczny dyskomfort u chorych z powodu widoczności zmian.
Jak leczyć i pielęgnować skórę z ŁZS?
Zazwyczaj wystarcza leczenie miejscowe, a forma preparatu zależy od lokalizacji zmian. Na skórę owłosioną głowy najchętniej stosowane są szampony określane jako przeciwłupieżowe, zawierające substancje przeciwgrzybicze (np. pochodne imidazoli, cyklopiroks), siarczek selenu, pityronian cynku, siarkę, keratolityczne (mocznik, kwas salicylowy), olejek z drzewa herbacianego. Na skórę gładką lepsze będą np. kremy. W zapalnych zmianach na krótko stosowane są preparaty glikokortykosteroidowe. U części chorych poprawę obserwuje się po stosowaniu inhibitorów kalcyneuryny, w zmianach nasilonych niekiedy konieczne jest leczenie przeciwgrzybicze ogólne.
Osoby z łojotokowym zapaleniem skóry zazwyczaj mają wrażliwą skórę, łatwiej ulegającą podrażnieniu. Dlatego należy umiejętnie dobierać preparaty do pielęgnacji. Pomocne będą kosmetyki zmniejszające wydzielanie łoju, ograniczające ilość drożdżaków na skórze, wspierające zachowanie równowagi mikrobiomu, utrzymujące prawidłowe nawilżenie skóry i odbudowujące jej barierę ochronną. Wśród składników aktywnych stosowanych u osób z łojotokowym zapaleniem skóry można wymienić: niacynamid, bakuchiol, pro- i prebiotyki, ceramidy, awenantramidy i ich pochodne, D-pantenol, alantoinę, kwas hialuronowy, trehalozę, a także niektóre kwasy np. kwas azelainowy, kwas laktobionowy.
