Melasma, zwana także ostudą, chloasmą to najczęstsze nabyte przebarwienie zlokalizowane na skórze twarzy głównie u kobiet. Występuje pod postacią jaśniejszej zmiany w okresie zimowym, gdy nie ma ekspozycji na słońce, a przyciemniającej się wiosną, latem, gdy jest słońce. Twarz wygląda jakby była nieco „przybrudzona”. W celu redukcji melasmy należy ograniczyć ekspozycję na UV, stosować ochronę przeciwsłoneczną, a w pielęgnacji domowej uwzględnić rozjaśnianie zmian.

Kto choruje na melasmę?

Schorzenie dotyczy głównie kobiet najczęściej w wieku 20-40 lat. Może pojawiać się w okresie ciąży i mówimy wtedy o ostudzie ciążowej. Przebarwienia na skórze obserwujemy zarówno u mężczyzn, jak i kobiet z chorobami tarczycy, wątroby, przyjmujących leki sprzyjające powstawaniu przebarwień.

Jak wygląda ostuda?

Na twarzy widoczne są plamy koloru od żółtobrunatnego do brunatnego, ciemnobrązowego, szarobrązowego. Plamy są najczęściej symetrycznie zlokalizowane na policzkach, nad wargą górną, na czole, na nosie i mają nieregularne granice. Twarz wygląda, jakby była nieumyta, nieco przybrudzona. W melasmie nie obserwuje się stanu zapalnego, złuszczania, ścieńczenia skóry. Występuje natomiast nagromadzenie melaniny w obrębie warstwy podstawnej i w wyższych warstwach naskórka. Melanocyty są liczniejsze, chętniej produkują melaninę.  W ostudzie melanina obecna jest w naskórku i w skórze właściwej. Żółtobrunatne przebarwienia nad wargą górną i poniżej wargi dolnej to melasma okołoustna pojawiająca się po ustąpieniu stanu zapalnego.

Dlaczego powstaje melasma?

Czynnikiem stymulującym melanogenezę, widoczną w postaci przebarwienia jest promieniowanie słoneczne. Dlatego zmiany są bardziej widoczne wiosną, latem, a bledną w okresie zimowym, gdy nie ma ekspozycji na słońce. Istotną rolę w powstawaniu ostudy odgrywają czynniki genetyczne i skłonność do pojawiania się przebarwień. Zmiany mogą być obecne w ciąży, tzw. ostuda ciężarnych, zwana także maską ciążową. Na skórze twarzy widoczne są żółtobrunatne plamy o nieregularnym zarysie. Zmiany po ciąży stopniowo ustępują, nawracają przy kolejnej ciąży. Także u kobiet przyjmujących antykoncepcję hormonalną czy hormonalną terapię w okresie okołomenopauzalnym mogą pojawić się przebarwienia na skórze twarzy.  

Zasady pielęgnacji domowej

W pielęgnacji domowej należy uwzględnić rozjaśnianie przebarwień, a więc złuszczanie naskórka, czyli eliminację komórek obładowanych melaniną. Usunięcie powierzchownych warstw będzie stymulowało naskórek do odnowy i poprawi przenikanie substancji rozjaśniających. Drugi kierunek działań to wpływ na procesy enzymatyczne i nieenzymatyczne powstawania melaniny: hamowanie aktywności enzymu tyrozynazy, biorącego udział w melanogenezie, ograniczenie transferu melanosomów w melanocycie i do keratynocytów; oraz degradacja melanosomów i melaniny.

W celu rozjaśnienia przebarwień stosowane są miejscowo retinoidy, hamujące melanogenezę i złuszczające naskórek, jednak należy pamiętać, że składniki te mogą dawać przejściowe zaczerwienienie skóry i pieczenie. Nie należy ich stosować wiosną/latem, gdy jest znaczna ekspozycja na promieniowanie UV. Dobrym wyborem są także kwasy np. azelainowy, kojowy, traneksamowy, mające działanie złuszczające i hamujące powstawanie melaniny. Polecane są także preparaty zawierające kwas fitowy, cytrynowy, mlekowy, laktobionowy, migdałowy. Preparaty złuszczające należy stosować tylko na noc, a w dzień wysoką ochronę przeciwsłoneczną (filtr powyżej 30). W celu zmniejszenia melanogenezy należy dodatkowo ograniczyć aktywność tyrozynazy biorącej w niej udział. Inhibitorami tyrozynazy są witamina C i jej pochodne, arbutyna, aloesyna, glabrydyna, boerawinony, ekstrakt z morwy.

Należy pamiętać, że melasma jest zaliczana do przebarwień tzw. mieszanych, melanina jest obecna w naskórku i w skórze właściwej co „utrudnia” pozbycie się jej. Dlatego po okresie letnim warto skorzystać także z zabiegów w profesjonalnych gabinetach.

Wskazówki dla osób z melasmą:

• ochrona przed UV całoroczna – kosmetyki z wysokim filtrem, ochrona skóry ubraniem, okulary, nakrycie głowy, najlepiej kapelusz z szerokim rondem,
• unikanie bezpośredniej ekspozycji na słońce, przebywanie w cieniu,
• niekorzystanie z solarium,
• sprawdzanie, czy zażywane leki nie są światłouczulające,
• stosowanie preparatów złuszczających,
• stosowanie preparatów hamujących produkcję melaniny i nasilających jej degradację.