Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) to schorzenie przewlekłe, nawracające. W jego przebiegu obserwuje się rumień ze złuszczaniem, najczęściej na skórze owłosionej głowy, na twarzy i klatce piersiowej. Zmiany mogą być nieznacznie nasilone, ale jeśli są rozległe, nieustępujące po typowym leczeniu należy rozszerzyć diagnostykę. Ważną rolę odgrywa prawidłowa pielęgnacja skóry.

Kto choruje na ŁZS?

Choroba najczęściej dotyczy dzieci, młodzieży, młodych dorosłych. Około 2-5% populacji ma łojotokowe zapalenie skóry, częściej chorują mężczyźni. Łagodna odmiana tego schorzenia to łupież skóry owłosionej głowy, występujący nawet u około 50% populacji.

Jakie czynniki odgrywają rolę w powstawaniu zmian?

Istotną rolę w przebiegu ŁZS odgrywają gruczoły łojowe, szczególnie jest to zauważalne w okresie dojrzewania. Tam, gdzie występuje dużo aktywnych gruczołów łojowych, tam lokalizują się zmiany. Ważną rolę odgrywa zmieniony skład łoju. W mikrobiomie skóry obserwuje się wzrost ilości bakterii Staphylococcus spp. , zmniejszenie ilości Cutibacterium acnes i zazwyczaj nadmiar grzybów z rodzaju Malassezia. Zmiany skórne występują częściej u chorych ze schorzeniami neurologicznymi, z niedoborami odporności.

Jak wyglądają zmiany w ŁZS i co je nasila?

Lokalizacja wykwitów rumieniowych ze złuszczaniem to: owłosiona skóry głowy, skóra za uszami i w przewodach słuchowych, twarz – głównie brwi i między brwiami, czoło na granicy ze skórą owłosioną, fałdy nosowo-policzkowe, okolica wąsów, brody. Rumień ze złuszczaniem obserwuje się także na klatce piersiowej i między łopatkami oraz w fałdach i zgięciach stawowych. Czasami w miejscach zmian skórnych obecne jest sączenie, pojawiają się strupy. Wykwity mogą być z nieznacznym rumieniem lub bez rumienia, a złuszczanie minimalne lub bardzo nasilone. Zazwyczaj skóra jest wrażliwa, a zaostrzenie choroby obserwuje się przy nieprawidłowej pielęgnacji, jesienią, zimą, czy w sytuacjach stresowych. Zmiany na skórze owłosionej głowy obecne są w postaci mniej lub bardziej nasilonego łupieżu. Może być widoczny także rumień i przerzedzenie włosów. Często chorzy skarżą się na pieczenie skóry w miejscu wykwitów, nasilony świąd. Lokalizacja zmian na twarzy często stanowi znaczny dyskomfort u chorych z powodu widoczności zmian.

Jak leczyć i pielęgnować skórę z ŁZS?

Zazwyczaj wystarcza leczenie miejscowe, a forma preparatu zależy od lokalizacji zmian. Na skórę owłosioną głowy najchętniej stosowane są szampony określane jako przeciwłupieżowe, zawierające substancje przeciwgrzybicze (np. pochodne imidazoli, cyklopiroks), siarczek selenu, pityronian cynku, siarkę, keratolityczne (mocznik, kwas salicylowy), olejek z drzewa herbacianego. Na skórę gładką lepsze będą np. kremy. W zapalnych zmianach na krótko stosowane są preparaty glikokortykosteroidowe. U części chorych poprawę obserwuje się po stosowaniu inhibitorów kalcyneuryny, w zmianach nasilonych niekiedy konieczne jest leczenie przeciwgrzybicze ogólne.

Osoby z łojotokowym zapaleniem skóry zazwyczaj mają wrażliwą skórę, łatwiej ulegającą podrażnieniu. Dlatego należy umiejętnie dobierać preparaty do pielęgnacji. Pomocne będą kosmetyki zmniejszające wydzielanie łoju, ograniczające ilość drożdżaków na skórze, wspierające zachowanie równowagi mikrobiomu, utrzymujące prawidłowe nawilżenie skóry i odbudowujące jej barierę ochronną. Wśród składników aktywnych stosowanych u osób z łojotokowym zapaleniem skóry można wymienić: niacynamid, bakuchiol, pro- i prebiotyki, ceramidy, awenantramidy i ich pochodne, D-pantenol, alantoinę, kwas hialuronowy, trehalozę, a także niektóre kwasy np. kwas azelainowy, kwas laktobionowy.