Promieniowanie ultrafioletowe, kt\u00f3re stanowi 1% promieniowania s\u0142onecznego sk\u0142ada si\u0119 z zakresu UVA, UVB, UVC i promieniowania pr\u00f3\u017cniowego o d\u0142ugo\u015bci fali 10-200 nm. Do powierzchni Ziemi, a zatem organizm\u00f3w \u017cywych, dociera wy\u0142\u0105cznie UVA i UVB.<\/p>\n
UVB z uwagi na kr\u00f3tsz\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 fali obejmuje dzia\u0142aniem jedynie nask\u00f3rek. Uszkodzenie DNA w obr\u0119bie keratynocyt\u00f3w jest sygna\u0142em dla organizmu mobilizuj\u0105cym go do produkcji ochronnych cz\u0105steczek. Jedn\u0105 z nich jest melanina, kt\u00f3ra w postaci melanosom\u00f3w jest transportowana do keratynocyt\u00f3w dolnych warstw nask\u00f3rka, gdzie tworzy nad j\u0105drem ochronny parasol. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w uszkodzenia s\u0105 naprawiane lub kom\u00f3rka kierowana jest na szlak apoptozy. Kiedy jednak mechanizmy naprawcze zawodz\u0105 dochodzi do powstawania mutacji a uszkodzone kom\u00f3rki ulegaj\u0105 nadmiernym podzia\u0142om i r\u00f3\u017cnicowaniu si\u0119. Ponadto promieniowanie UVB jest immunosupresorem. Napromieniowane struktury wydzielaj\u0105 cytokiny, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 niekorzystnie na kom\u00f3rki prezentuj\u0105ce antygen i nie dochodzi do rozwini\u0119cia si\u0119 pe\u0142nej odpowiedzi immunologicznej. Zjawisko to jest wykorzystywane w leczeniu niekt\u00f3rych chor\u00f3b sk\u00f3ry np. \u0142uszczycy czy AZS jednak mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c powodowa\u0107 rozw\u00f3j nowotwor\u00f3w.<\/p>\n
Promieniowanie UVA przenika do warstwy siateczkowej sk\u00f3ry w\u0142a\u015bciwej umo\u017cliwiaj\u0105c tym samym jego wp\u0142yw na fibroblasty, kom\u00f3rki naciek\u00f3w zapalnych, \u015br\u00f3db\u0142onki naczy\u0144, macierz mi\u0119dzykom\u00f3rkow\u0105. W przewa\u017caj\u0105cym stopniu jest odpowiedzialne za reakcje fototoksyczne i fotoalergiczne oraz fotostarzenie si\u0119 sk\u00f3ry. UVA nie jest poch\u0142aniane bezpo\u015brednio przez DNA kom\u00f3rek, ale przyczynia si\u0119 do generowania reaktywnych form tlenu (ROS), zdolnych do uszkadzania r\u00f3\u017cnych struktur kom\u00f3rkowych prowadz\u0105c do rozwoju nowotwor\u00f3w. UVA jest odpowiedzialne za pigmentacj\u0119 sk\u00f3ry w mechanizmie natychmiastowej oksydacji melaniny, pobudzaniu transportu melaniny do keratynocyt\u00f3w oraz stymulacji jej produkcji. Jego szkodliwe dzia\u0142anie w naturalnych warunkach ogranicza wsp\u00f3\u0142istnienie frakcji UVB, kt\u00f3ra stokrotnie szybciej powoduje powstawanie rumienia, uniemo\u017cliwiaj\u0105c dalsz\u0105 ekspozycj\u0119 na s\u0142o\u0144ce. Zjawisko to zosta\u0142o wykorzystane przy konstrukcji solari\u00f3w, kt\u00f3re emituj\u0105 wzmocnione promieniowanie UVA maj\u0105ce wywo\u0142a\u0107 szybk\u0105 pigmentacj\u0119. UVB emitowane przez lampy solaryjne ma na celu zabezpieczy\u0107 przed nieograniczon\u0105 ekspozycj\u0105 na nie. Wed\u0142ug bada\u0144 15 minut sp\u0119dzone w solarium odpowiada ca\u0142emu dniu ekspozycji na s\u0142o\u0144ce w naturalnych warunkach. Jako bezpieczne naukowcy podaj\u0105 23 minuty w ci\u0105gu roku.<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/blog.bandi.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/pexels-photo-65977-300x200.jpeg\")
<\/p>\n
Substancje promieniochronne<\/strong><\/p>\n Do ochrony sk\u00f3ry przed niekorzystnym wp\u0142ywem promieniowania ultrafioletowego wykorzystywane s\u0105 zawarte w kosmetykach filtry przeciws\u0142oneczne. Pocz\u0105tkowo substancje te zastosowano w kremach w celu protekcji przed poparzeniem. P\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zapobiegaj\u0105 one tak\u017ce fotostarzeniu i kancerogenezie. Zgodnie z Rozporz\u0105dzeniem Parlamentu Europejskiego w Unii Europejskiej jest zarejestrowanych 28 substancji promieniochronnych przeznaczonych do stosowania w kosmetykach i traktowanych jako produkty kosmetyczne. W USA FDA dopuszcza jedynie 17 substancji promieniochronnych i traktuje je jako leki OTC.<\/p>\n Zwi\u0105zki promieniochronne na podstawie w\u0142a\u015bciwo\u015bci fizykochemicznych i sposobu dzia\u0142ania mo\u017cna podzieli\u0107 na dwie grupy: filtry fizyczne i filtry chemiczne. Fotoprotekcja filtr\u00f3w mineralnych oparta jest o zjawisko odbicia i rozpraszania promieniowania. Do zwi\u0105zk\u00f3w tych nale\u017c\u0105: ditlenek tytanu, tlenek cynku, tlenek \u017celaza. S\u0105 to fotostabilne cz\u0105steczki o wielko\u015bci 1-30 nm chroni\u0105ce przed promieniowaniem UVA oraz UVB. Filtry te s\u0105 stosowane m.in. w preparatach dla sk\u00f3r wra\u017cliwych oraz dzieci ze wzgl\u0119du na niskie ryzyko uczulenia. Z punktu widzenia bezpiecze\u0144stwa stosowania wydaj\u0105 si\u0119 wi\u0119c by\u0107 idealnymi substancjami promieniochronnymi. Jednak ich samodzielne stosowanie w kosmetykach jest nieuzasadnione, gdy\u017c trudno jest uzyska\u0107 wysoki wsp\u00f3\u0142czynnik fotoprotekcji przy ich niskich st\u0119\u017ceniach. Natomiast zastosowanie du\u017cej ilo\u015bci filtr\u00f3w mineralnych w gotowym produkcie jest nieop\u0142calne z ekonomicznego punktu widzenia a tak\u017ce obni\u017ca komfort stosowania przez konsumenta powoduj\u0105c efekt bielenia sk\u00f3ry. Ci\u0105g\u0142e prace badawcze nad uzyskaniem nowych metod doskonalenia substancji promieniochronnych doprowadzi\u0142y do otrzymania cz\u0105steczek filtr\u00f3w mineralnych powleczonych silikonami, tlenkiem glinu, cyrkonem i manganem. Wykorzystanie tego zjawiska zmniejsza aglomeracj\u0119 cz\u0105stek pigmentu przez co u\u0142atwia ich rozpraszanie i obni\u017ca ryzyko zjawiska bielenia sk\u00f3ry. Z zarejestrowanych w Unii Europejskiej substancji promieniochronnych jedynie ditlenek tytanu jest zwi\u0105zkiem nale\u017c\u0105cym do filtr\u00f3w fizycznych. Trwaj\u0105 rozwa\u017cania nad wprowadzeniem na list\u0119 substancji promieniochronnych tak\u017ce tlenku cynku dopuszczonego do stosowania przez FDA.<\/p>\n Ze wzgl\u0119du na brak filtru fizycznego idealnie absorbuj\u0105cego promieniowanie w kosmetykach stosowane s\u0105 kombinacje filtr\u00f3w, co pozwala na uzyskanie szerszego spektrum dzia\u0142ania ochronnego przy jednoczesnym ni\u017cszym st\u0119\u017ceniu zastosowanych substancji. Dzia\u0142anie filtr\u00f3w chemicznych opiera si\u0119 na absorbcji promieniowania ultrafioletowego i zamianie go na ciep\u0142o lub promieniowanie o innej d\u0142ugo\u015bci fali. Pod wp\u0142ywem kwantu energii cz\u0105steczki te przechodz\u0105 na wy\u017cszy poziom energetyczny. Nast\u0119pnie ze stanu wzbudzenia powracaj\u0105 do poziomu podstawowego oddaj\u0105c nadmiar energii. Do filtr\u00f3w chemicznych zalicza si\u0119 pochodne PABA, pochodne kwasu cynamonowego, benzofenony, pochodne kwasu salicylowego, pochodne kamfory, pochodne benziolometanu i inne. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 filtr\u00f3w chemicznych chroni przed UVB. Obecnie coraz bardziej popularne s\u0105 tzw, filtry szerokopasmowe chroni\u0105ce przed UVA i UVB np. fenylobenzotiazole (Tinosorb), pochodne benziolometanu (Parsol 1789), benzofenony. Substancje promieniochronne dopuszczone do stosowania w produktach kosmetycznych s\u0105 poddawane szczeg\u00f3\u0142owym badaniom pod k\u0105tem: toksyczno\u015bci ostrej, dra\u017cni\u0105cego, uczulaj\u0105cego i fotouczulaj\u0105cego wp\u0142ywu na sk\u00f3r\u0119, fototoksyczno\u015bci, genotoksyczno\u015bci, fotogenotoksyczno\u015bci, potencjalnego dzia\u0142ania kancerogennego lub fotokancerogennego (w Stanach Zjednoczonych). Wymogi stawiane filtrom dotycz\u0105 nie tylko bezpiecze\u0144stwa stosowania ale r\u00f3wnie\u017c ich w\u0142a\u015bciwo\u015bci fizykochemicznych, stabilno\u015bci, spektrum dzia\u0142ania i komfortu stosowania przez konsumenta.<\/p>\n Wska\u017aniki ochrony przeciws\u0142onecznej<\/strong><\/p>\n Kosmetyki promieniochronne s\u0105 podstaw\u0105 piel\u0119gnacji os\u00f3b ze sk\u00f3r\u0105 jasn\u0105 (I i II fototyp sk\u00f3ry), z licznymi znamionami barwnikowymi, z rogowaceniem s\u0142onecznym i niekt\u00f3rymi dermatozami (tocze\u0144 rumieniowaty, albinizm, xeroderma pigmentosum). Jednak du\u017ca dawka promieniowania docieraj\u0105cego do Ziemi w ci\u0105gu ca\u0142ego roku wymaga fotoprotekcji od ka\u017cdego kto pragnie na d\u0142ugo zatrzyma\u0107 sk\u00f3r\u0119 w dobrej kondycji i zdrowiu. Stopie\u0144 ochrony substancji promieniochronnej okre\u015bla tzw. faktor oznaczany zawsze dla gotowego kosmetyku. Warto\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czynnika fotoprotekcji jest okre\u015blana oddzielnie dla promieniowania UVA (IPD, PPD, EPF, PPF) oraz UVB (SPF) r\u00f3wnolegle stosowanymi metodami in vivo i in vitro. Obecnie do ostatecznego okre\u015blenia faktora zarejestrowane s\u0105 jedynie metody badawcze na organizmie ludzkim gdy\u017c uwa\u017ca si\u0119, \u017ce tylko one daj\u0105 wiarygodne wyniki. Oznaczenie wsp\u00f3\u0142czynnika ochrony przed UVA nie jest obecnie ujednolicone. Do g\u0142\u00f3wnych metod okre\u015blania tego parametru nale\u017c\u0105: metoda bezpo\u015bredniej pigmentacji IPD, metoda trwa\u0142ej pigmentacji PPD oraz metoda fototoksyczno\u015bci UVA-PUVA. Metody te s\u0105 skomplikowane i daj\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane a niekiedy wr\u0119cz sprzeczne wyniki. W zwi\u0105zku z tymi nie\u015bcis\u0142o\u015bciami na opakowaniu kosmetyku promieniochronnego nie podaje si\u0119 konkretnego wsp\u00f3\u0142czynnika ochrony przed UVA a jedynie zaznacza obecno\u015b\u0107 szerokopasmowego protektora. Dodatkowo Komisja Europejska zaleca aby faktor ochrony przed UVA wynosi\u0142 co najmniej 1\/3 ochrony przed UVB. W 2006 roku Komisja Europejska rozpocz\u0119\u0142a kampani\u0119 maj\u0105c\u0105 na celu popraw\u0119 ochrony przeciws\u0142onecznej. Cz\u0119\u015bci\u0105 tej kampanii s\u0105 postanowienia z 22 wrze\u015bnia dotycz\u0105ce sposobu oznakowania skuteczno\u015bci produkt\u00f3w promieniochronnych. Decyzj\u0105 Unii Europejskiej maksymalny wska\u017anik fotoprotekcji wynosi 50. Wszystkie wi\u0119ksze wska\u017aniki nie s\u0105 obiektywne i dlatego okre\u015bla si\u0119 je jako 50+. Na opakowaniu nie mo\u017ce znale\u017a\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c informacja \u201esunblocker\u201d sugeruj\u0105ca stuprocentow\u0105 ochron\u0119. Nie zaleca si\u0119 tak\u017ce \u0142\u0105czenia substancji promieniochronnych ze \u015brodkami przeciwzapalnymi, poniewa\u017c prowadzi to do zmniejszenia rumienia i stwarza okazj\u0119 do d\u0142u\u017cszej ekspozycji.<\/p>\n
![\"sea-sunny-beach-holiday\"](\"http:\/\/blog.bandi.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/sea-sunny-beach-holiday.jpg\")
<\/a><\/p>\n