{"id":18186,"date":"2024-01-30T08:56:22","date_gmt":"2024-01-30T07:56:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bandi.pl\/blog\/?p=18186"},"modified":"2024-01-30T08:56:24","modified_gmt":"2024-01-30T07:56:24","slug":"starzenie-sie-skory-czy-mamy-na-nie-wplyw","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bandi.pl\/blog\/starzenie-sie-skory-czy-mamy-na-nie-wplyw\/","title":{"rendered":"Starzenie si\u0119 sk\u00f3ry – czy mamy na nie wp\u0142yw?"},"content":{"rendered":"\n

Zaprogramowany czas \u017cycia dla cz\u0142owieka to oko\u0142o 110-120 lat. Ka\u017cdy organizm podlega starzeniu, jednak r\u00f3\u017cne czynniki modyfikuj\u0105 przebieg tego procesu i jego nasilenie. Du\u017ce znaczenie maj\u0105 uwarunkowania genetyczne oraz wp\u0142yw \u015brodowiska zewn\u0119trznego (np. promieniowanie s\u0142oneczne). W miar\u0119 up\u0142ywu lat r\u00f3\u017cne narz\u0105dy, tkanki gorzej funkcjonuj\u0105. Zmiany widoczne s\u0105 tak\u017ce na sk\u00f3rze i cz\u0119sto \u201ezdradzaj\u0105\u201d nasz wiek. Wygl\u0105d sk\u00f3ry jest wynikiem starzenia fizjologicznego i egzogennego, g\u0142\u00f3wnie pos\u0142onecznego. Starzenie sk\u00f3ry to proces, kt\u00f3ry mo\u017cemy obserwowa\u0107 i dostrzega\u0107 r\u00f3\u017cne zmiany. Profilaktyka i prawid\u0142owa, systematyczna piel\u0119gnacja mo\u017ce jednak zmniejszy\u0107 jego objawy.<\/p>\n\n\n\n

Teorie starzenia si\u0119 fizjologicznego<\/h2>\n\n\n\n

Starzenie si\u0119 sk\u00f3ry to proces z\u0142o\u017cony, wieloetapowy. Jego przebieg pr\u00f3buj\u0105 wyt\u0142umaczy\u0107 liczne teorie.<\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cda z kom\u00f3rek ma okre\u015blony, zaprogramowany czas \u017cycia, uwarunkowany genetycznie. To \u201ejakby wewn\u0119trzny kalendarz\u201d, okre\u015blaj\u0105cy liczb\u0119 podzia\u0142\u00f3w kom\u00f3rkowych (teoria deterministyczna, genetyczna). Przy kolejnych podzia\u0142ach skracaj\u0105 si\u0119 telomery, czyli dystalne cz\u0119\u015bci chromosom\u00f3w (teoria telomerowa). <\/p>\n\n\n\n

Kom\u00f3rka to takie ma\u0142e laboratorium, o ogromnych mo\u017cliwo\u015bciach i przydzielonych funkcjach, a wi\u0119c powstaj\u0105 w niej r\u00f3\u017cne zwi\u0105zki chemiczne konieczne do funkcjonowania. W wyniku reakcji chemicznych w kom\u00f3rce gromadz\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c substancje \u201eniepotrzebne\u201d. Starzenie si\u0119 kom\u00f3rek mo\u017ce by\u0107 zwi\u0105zane ze: stresem oksydacyjnym (teoria stresu oksydacyjnego), wzrostem wolnych rodnik\u00f3w (teoria wolnorodnikowa) i uszkodzeniem r\u00f3\u017cnych struktur np. DNA, b\u0142on kom\u00f3rkowych (teoria b\u0142onowa), bia\u0142ek (teoria zaburze\u0144 bia\u0142kowych), niedostateczn\u0105 wydajno\u015bci\u0105 i liczb\u0105 mitochondri\u00f3w (teoria mitochondrialna). <\/p>\n\n\n\n

Uszkodzone DNA mo\u017ce zosta\u0107 naprawione, ale je\u015bli ten mechanizm zawodzi, to niestety nieprawid\u0142owe kom\u00f3rki dziel\u0105 si\u0119 dalej. Innym mechanizmem naprawczym jest zahamowanie proces\u00f3w \u017cyciowych w uszkodzonych kom\u00f3rkach i zaplanowana \u015bmier\u0107 kom\u00f3rki, czyli apoptoza. Jednak w czasie starzenia pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce mutacje w obr\u0119bie gen\u00f3w uczestnicz\u0105cych w naprawie DNA (\u201estra\u017cnik genomu\u201d p53). Zdolno\u015b\u0107 do naprawy kom\u00f3rek maleje, kumuluj\u0105 si\u0119 uszkodzenia, a na sk\u00f3rze pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne zmiany.<\/p>\n\n\n\n

Starzenie wewn\u0105trzpochodne (endogenne)<\/h2>\n\n\n\n

Starzenie fizjologiczne, zwi\u0105zane z wiekiem, a wi\u0119c chronologiczne, uwarunkowane jest genetycznie. Wiek chronologiczny (liczba lat) nie zawsze odpowiada wiekowi fizjologicznemu (biologicznemu). Osoby maj\u0105ce mniej lat mog\u0105 wygl\u0105da\u0107 na starsze, osoby maj\u0105ce wi\u0119cej lat mog\u0105 wygl\u0105da\u0107 na m\u0142odsze. U kobiet mo\u017cemy wyr\u00f3\u017cni\u0107 starzenie hormonalne (zwi\u0105zane ze spadkiem hormon\u00f3w – estrogenu i progesteronu), pojawiaj\u0105ce si\u0119 w okresie menopauzalnym. Wi\u0119cej o wp\u0142ywie menopauzy na wygl\u0105d sk\u00f3ry piszemy w tym artykule<\/a>. U m\u0119\u017cczyzn starzenie hormonalne, andropauzalne przebiega wolniej.<\/p>\n\n\n\n

Cechy sk\u00f3ry w starzeniu fizjologicznym<\/h2>\n\n\n\n

Sk\u00f3ra jest cienka, sucha, delikatna. Obserwuje si\u0119 liczne drobne zmarszczki. Sk\u00f3ra jest blada, ma\u0142o elastyczna, ze sk\u0142onno\u015bci\u0105 do wybroczyn. Wydzielanie \u0142oju zmniejsza si\u0119, w\u0142osy siwiej\u0105 i ulegaj\u0105 przerzedzeniu, a paznokcie staj\u0105 si\u0119 kruche, \u0142amliwe z pod\u0142u\u017cnymi pobruzdowaniami. Mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 na sk\u00f3rze r\u00f3\u017cne zmiany zwi\u0105zane z wiekiem np. brodawki \u0142ojotokowe, naczyniaki rubinowe, w\u0142\u00f3kniaki mi\u0119kkie, ale tak\u017ce zmiany przednowotworowe i nowotwory sk\u00f3ry. Atrofia podsk\u00f3rnej tkanki t\u0142uszczowej jest szczeg\u00f3lnie widoczna na twarzy. Sk\u00f3ra traci naturalne \u201epodparcie\u201d. Zmienia si\u0119 owal twarzy. Obserwuje si\u0119 upo\u015bledzenie funkcji nask\u00f3rka jako bariery (zmiany ilo\u015bciowe i jako\u015bciowe lipid\u00f3w, bia\u0142ek), sk\u00f3ra jest bardziej podatna na wyst\u0105pienie podra\u017cnienia, zmniejsza si\u0119 synteza witaminy D. Spada zdolno\u015b\u0107 proliferacji kom\u00f3rek nask\u00f3rka, a \u017cywe warstwy nask\u00f3rka ulegaj\u0105 \u015bcie\u0144czeniu. Naczynia w\u0142osowate s\u0105 mniej liczne, a fibroblasty s\u0105 s\u0142abiej aktywne. Zauwa\u017calny jest ubytek kolagenu I, a wzrost kolagenu III.<\/p>\n\n\n\n

Zewn\u0105trzpochodne, egzogenne starzenie si\u0119 sk\u00f3ry<\/h2>\n\n\n\n

Starzenie zewn\u0105trzpochodne zwi\u0105zane jest z dzia\u0142aniem r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w \u015brodowiska. Najcz\u0119stsza przyczyna to przewlek\u0142a ekspozycja na promieniowanie s\u0142oneczne powoduj\u0105ce powstawanie zmian okre\u015blanych jako fotostarzenie, fotoaging. Podkre\u015bla si\u0119 tak\u017ce udzia\u0142 promieniowania jonizuj\u0105cego, rentgenowskiego, zanieczyszczenie \u015brodowiska i palenie tytoniu. Nieprawid\u0142owa piel\u0119gnacja sk\u00f3ry, czy jej brak, stres, niedostateczna ilo\u015b\u0107 snu, r\u00f3\u017cne schorzenia og\u00f3lnoustrojowe, przyjmowane leki, \u017ale zbilansowana dieta, a wi\u0119c nadliczbowe kalorie lub ich niedob\u00f3r. R\u00f3wnie\u017c braki w sk\u0142adnikach od\u017cywczych wp\u0142ywaj\u0105 na wygl\u0105d sk\u00f3ry. Starzenie si\u0119 sk\u00f3ry zwi\u0105zane z ekspozycj\u0105 na s\u0142o\u0144ce cz\u0119sto okre\u015bla si\u0119 jako przedwczesne, przy\u015bpieszone starzenie, pos\u0142oneczne przewlek\u0142e uszkodzenie sk\u00f3ry. Za fotostarzenie jest odpowiedzialne promieniowanie UVA i UVB.<\/p>\n\n\n\n

Starzenie si\u0119 sk\u00f3ry po ekspozycji na s\u0142o\u0144ce<\/h2>\n\n\n\n

Pod wp\u0142ywem promieniowania s\u0142onecznego dochodzi do uszkodzenia sk\u00f3ry. G\u0142\u00f3wnym efektem s\u0105 zmiany w DNA kom\u00f3rki. Podkre\u015bla si\u0119 szkodliwe dzia\u0142anie s\u0142o\u0144ca w zale\u017cno\u015bci od jego nat\u0119\u017cenia, d\u0142ugo\u015bci fali, cz\u0119sto\u015bci ekspozycji czy obecno\u015bci oparze\u0144 s\u0142onecznych. Im ja\u015bniejsza karnacja, a wi\u0119c fototyp I i II, tym wi\u0119ksze uszkodzenie sk\u00f3ry. W sk\u00f3rze nara\u017conej na dzia\u0142anie s\u0142o\u0144ca wzrasta grubo\u015b\u0107 warstwy rogowej, obecne s\u0105 kom\u00f3rki atypowe z uszkodzonym DNA. Powstaj\u0105ce wolne rodniki tlenowe powoduj\u0105 uszkodzenie b\u0142ony kom\u00f3rkowej, uwalniane s\u0105 mediatory zapalne. W warstwie brodawkowej sk\u00f3ry gromadz\u0105 si\u0119 aglomeraty elastyny. Przewlek\u0142e dzia\u0142anie UVB na sk\u00f3r\u0119 powoduje wytwarzanie metaloproteinaz, uszkadzaj\u0105cych kolagen (degradacja kolagenu typu I).<\/p>\n\n\n\n

Fotostarzenie – cechy kliniczne<\/h2>\n\n\n\n

Sk\u00f3ra jest sucha, szorstka z nadmiernym rogowaceniem. Jest ma\u0142o elastyczna, obserwuje si\u0119 g\u0142\u0119bokie bruzdy i zmarszczki, szczeg\u00f3lnie charakterystycznie uk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na karku w postaci romb\u00f3w \u2013 tzw. sk\u00f3ra romboidalna karku.. W sk\u00f3rze wyczuwalne s\u0105 drobne grudki zwi\u0105zane z nagromadzeniem uszkodzonych w\u0142\u00f3kien elastynowych (elastoza). Wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3wnie\u017c liczne przebarwienia i odbarwienia (sk\u00f3ra pstra) oraz plamy soczewicowate. Na twarzy w okolicy oczu i na ko\u015bciach policzkowych obserwuje si\u0119 przerost gruczo\u0142\u00f3w \u0142ojowych, du\u017ce czarne zask\u00f3rniki, a sk\u00f3ra przypomina sk\u00f3rk\u0119 cytryny, st\u0105d nazwa \u201esk\u00f3ra jak cytryna\u201d (zesp\u00f3\u0142 Favre`a-Racouchota). Obecne s\u0105 tak\u017ce teleangiektazje oraz sk\u0142onno\u015b\u0107 do wybroczyn, nawet przy najmniejszym urazie. Na sk\u00f3rze mog\u0105 by\u0107 widoczne zmiany przednowotworowe – rogowacenie pos\u0142oneczne, a tak\u017ce nowotwory: rak kolczystokom\u00f3rkowy, podstawnokom\u00f3rkowy czy czerniak. Nowe zmiany pojawiaj\u0105 si\u0119 na sk\u00f3rze r\u00f3wnie\u017c po zaprzestaniu ekspozycji na s\u0142o\u0144ce, w wyniku podzia\u0142\u00f3w uszkodzonych wcze\u015bniej kom\u00f3rek.<\/p>\n\n\n\n

Starzenie si\u0119 sk\u00f3ry – jak zapobiega\u0107?<\/h2>\n\n\n\n

A oto kilka wskaz\u00f3wek, by zmniejsza\u0107 objawy starzenia si\u0119 sk\u00f3ry i poprawi\u0107 jej wygl\u0105d:<\/p>\n\n\n\n