Fotodermatozy to grupa schorze\u0144 zwi\u0105zanych z nadwra\u017cliwo\u015bci\u0105 sk\u00f3ry na dzia\u0142anie \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego, czyli nieprawid\u0142ow\u0105 reakcj\u0105 sk\u00f3ry na s\u0142o\u0144ce. Przedstawi\u0119 przede wszystkim reakcj\u0119 fototoksyczn\u0105. Do powstania fotodermatozy konieczna jest ekspozycja na s\u0142o\u0144ce i obecno\u015b\u0107 substancji dostarczonej z zewn\u0105trz (pochodzenie egzogenne), wytworzonej w organizmie lub zwi\u0105zanej z czynnikami zewn\u0105trz i wewn\u0105trzpochodnymi.<\/p>\n\n\n\n
Reakcja sk\u00f3ry na dzia\u0142anie s\u0142o\u0144ca jest r\u00f3\u017cna w zale\u017cno\u015bci od fototypu, a fototyp uwarunkowany jest genetycznie. Osoby z bardzo jasn\u0105 karnacj\u0105, zazwyczaj o jasnych oczach i w\u0142osach \u0142atwo ulegaj\u0105 oparzeniu s\u0142onecznemu, a opalenizna nie powstaje (I fototyp). Osoby z II fototypem ulegaj\u0105 te\u017c oparzeniu s\u0142onecznemu, a opalenizna jest trudna do uzyskania. W III fototypie sk\u00f3ra jest jasna, ale ma lepsz\u0105 ochron\u0119 przed s\u0142o\u0144cem, rzadziej jest oparzenie s\u0142oneczne, a opalenizna jest widoczna. Osoby z IV fototypem o sk\u00f3rze oliwkowej rzadko ulegaj\u0105 oparzeniom s\u0142onecznym, opalaj\u0105 si\u0119 z \u0142atwo\u015bci\u0105. Fototyp V i VI to br\u0105zowa lub prawie czarna sk\u00f3ra, kt\u00f3ra \u0142atwo przyciemnia si\u0119 pod wp\u0142ywem s\u0142o\u0144ca, a oparzenie nie wyst\u0119puje. Tak wi\u0119c im ciemniejszy kolor sk\u00f3ry, tym lepsza ochrona przed s\u0142o\u0144cem, \u0142atwiejsze opalanie si\u0119, oraz mniejsza sk\u0142onno\u015b\u0107 do oparzenia s\u0142onecznego. Jasna karnacja ma s\u0142ab\u0105 ochron\u0119 przed s\u0142o\u0144cem i \u0142atwo ulega oparzeniu s\u0142onecznemu.<\/p>\n\n\n\n
Reakcje fototoksyczne powstaj\u0105 w wyniku dzia\u0142ania czynnik\u00f3w chemicznych i ekspozycji na s\u0142o\u0144ce. Mog\u0105 by\u0107 zwi\u0105zane z przyjmowaniem lek\u00f3w np. doustnie, stosowaniem ich miejscowo, z dzia\u0142aniem r\u00f3\u017cnych substancji chemicznych na sk\u00f3r\u0119, zar\u00f3wno po zamierzonym jak i przypadkowym kontakcie. Czasami pojawienie si\u0119 zmian na sk\u00f3rze obserwujemy po u\u017cyciu kosmetyk\u00f3w i ekspozycji na s\u0142o\u0144ce. Okre\u015blane jest to „kosmetycznym” odczynem fototoksycznym – berloque dermatitis<\/em>. Natomiast odczyn na sk\u00f3rze po kontakcie z ro\u015blinami opisujemy jako \u015bwietlne zapalenie sk\u00f3ry, niekiedy okre\u015blane te\u017c \u0142\u0105kowym zapaleniem sk\u00f3ry, czyli pytophotodermatitis. <\/em>Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 i\u017c reakcje fototoksyczne dotycz\u0105 tylko sk\u00f3ry eksponowanej na s\u0142o\u0144ce, a wi\u0119c nie b\u0119dzie zmian na sk\u00f3rze os\u0142oni\u0119tej.<\/p>\n\n\n\n Nasilenie zmian fototoksycznych na sk\u00f3rze zale\u017cy od st\u0119\u017cenia substancji dzia\u0142aj\u0105cej, dawki promieniowania, a wi\u0119c pory dnia, roku, szeroko\u015bci geograficznej, indywidualnych w\u0142a\u015bciwo\u015bci sk\u00f3ry i reakcji na s\u0142o\u0144ce. Zmiany mog\u0105 by\u0107 bardzo dyskretne, niezbyt nasilone, daj\u0105ce przebarwienia. W przypadku znacznej ekspozycji na s\u0142o\u0144ce zaobserwujemy na sk\u00f3rze rumie\u0144, p\u0119cherze, z bolesno\u015bci\u0105, pieczeniem, z\u0142ym samopoczuciem jak w oparzeniu s\u0142onecznym. Odczyn na sk\u00f3rze ust\u0119puje z pozostawieniem d\u0142ugo utrzymuj\u0105cych si\u0119 przebarwie\u0144.<\/p>\n\n\n\n Fototoksyczne zapalenie sk\u00f3ry to reakcja indukowana przez leki stosowane np. doustnie, ale tak\u017ce miejscowo. Na sk\u00f3rze eksponowanej na s\u0142o\u0144ce obecny mo\u017ce by\u0107 rumie\u0144, p\u0119cherze, obrz\u0119k, a zmiany przypominaj\u0105 oparzenie s\u0142oneczne. Zawsze nale\u017cy sprawdzi\u0107, czy lek wykazuje dzia\u0142anie fototoksyczne. Je\u015bli okre\u015blony lek by\u0142 stosowany miejscowo, to zapalenie sk\u00f3ry po ekspozycji na s\u0142o\u0144ce pojawi si\u0119 tylko w miejscu aplikacji. <\/p>\n\n\n\n Miejscowe fototoksyczne zapalenie sk\u00f3ry mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 tak\u017ce substancje zawarte w ro\u015blinach, owocach, warzywach, kosmetykach. Berloque dermatitis<\/em> to miejscowe fototoksyczne zapalenie sk\u00f3ry, fototoksyczna reakcja sk\u00f3ry indukowana przez substancje chemiczne zawarte w kosmetykach. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 zastosowanie np. wody kolo\u0144skiej, perfum, czy krem\u00f3w maj\u0105cych w swym sk\u0142adzie substancje zwi\u0119kszaj\u0105ce wra\u017cliwo\u015b\u0107 sk\u00f3ry na dzia\u0142anie promieniowania s\u0142onecznego. Typow\u0105 okolic\u0105 wyst\u0119powania berloque dermatitis, <\/em>jest okolica za uszami, boczne powierzchnie szyi, tak jak zastosowane perfumy „sp\u0142ywaj\u0105” po sk\u00f3rze. Sk\u00f3ra przyjmuje nieregularne be\u017cowo-brunatne plamy, daj\u0105c jakby obraz brudnej sk\u00f3ry. W kolejnych latach i po opalaniu, przebarwienia nasilaj\u0105 si\u0119. Niestety s\u0105 trudne do usuni\u0119cia. <\/p>\n\n\n\n \u015awietlne zapalenie sk\u00f3ry (phytophotodedmatitis<\/em>) to fototoksyczna reakcja zwi\u0105zana z kontaktem z ro\u015blinami i ekspozycj\u0105 na s\u0142o\u0144ce. Najcz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 w miesi\u0105cach letnich w przypadku rekreacyjnego\/zawodowego kontaktu z ro\u015blinami. Substancje \u015bwiat\u0142ouczulaj\u0105ce, znajduj\u0105ce si\u0119 w ro\u015blinach dostaj\u0105 si\u0119 na sk\u00f3r\u0119, a ekspozycja na s\u0142o\u0144ce powoduje zmiany. Zazwyczaj s\u0105 to linijne wykwity, cz\u0119sto przypominaj\u0105ce kszta\u0142t ro\u015bliny, li\u015bcia. Typowa lokalizacja to podudzia, przedramiona, dekolt, czyli miejsca kontaktu z ro\u015blinami. Na sk\u00f3rze mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 p\u0119cherze, rumie\u0144, albo przebarwienia.<\/p>\n\n\n\n Aby ograniczy\u0107 ryzyko powstawania fotodermatozy warto stosowa\u0107 si\u0119 do kilku zasad:<\/p>\n\n\n\nFotodermatozy – obraz kliniczny<\/h2>\n\n\n\n
Jak unikn\u0105\u0107 fotodermatozy?<\/h2>\n\n\n\n